Nivoi engleskog jezika · nivo C1
Tvorba reči u engleskom (C1) — objašnjenje i vežbe
Zadaci tvorbe reči traže da od date osnove napraviš oblik koji se uklapa u rečenicu: od ESTIMATE nastaje underestimate, od PRIVATE privatisation, od PROHIBIT prohibitively. Na C1 nivou nije dovoljno znati sufiks za imenicu ili pridev — treba prepoznati i značenje koje rečenica traži, pa dodati pravi prefiks: negaciju, „previše“, „premalo“ ili „pogrešno“.
Ova strana objašnjava kako da korak po korak odrediš vrstu reči, koji prefiksi i sufiksi su najčešći, kako se grade složenice i gde se kriju lažni negativni prefiksi, kao u invaluable i inflammable.
Vežbaj tvorbu reči →Prvo vrsta reči, pa značenje
Svaki zadatak rešavaš u dva koraka. Prvo pogledaj okolinu praznine: posle člana, prisvojnog oblika ili prideva treba imenica (the government's privatisation, strong disapproval); posle to ili modalnog glagola treba glagol (to centralise, will disadvantage); ispred imenice ili posle be treba pridev (conclusive evidence, The reports are contradictory); ispred prideva ili participa treba prilog (prohibitively high, insufficiently funded). Zatim proveri smisao: da li rečenica traži pozitivan ili negativan oblik, jedninu ili množinu? U rečenici The report contains several ___ that must be corrected tačno je inaccuracies — imenica, množina i negacija u jednoj reči.
Prefiksi koji menjaju značenje
Prefiks obično ne menja vrstu reči, već značenje. Mis- znači „pogrešno“ (misinterpretation, misleading, misappropriate), over- „previše“ (overbooked, overqualified, overpopulated), under- „premalo“ (underestimate, undervalued, under-represented), out- „više ili bolje od“, counter- „protiv“, re- „ponovo“ (revitalise), multi- „više“ (multidisciplinary). Negacija ima više oblika: un- (unbearable, unrelated), in- (inaccessible, insufficient), a ispred l, r, m i p obično il-, ir-, im- (illegitimate, irrational, immature, impracticality); zatim dis- (disapproval, discredit) i non-, čest u službenom jeziku (non-refundable). Pazi: over- ne znači uvek „previše“ — u overseas i overview ima drugo značenje.
Sufiksi i složenice
Sufiksi određuju vrstu reči. Imenice: -ation/-ion (implementation, conversion, perception), -ity (scarcity, hostility), -ness (awareness), -ance (relevance), -cy (accuracy), -al od glagola (refusal, denial, survival, approval). Glagoli: -ise (centralise, legalise; u američkom engleskom -ize), -ify (intensify, classify), -en (threaten), uz prefiks en- (enlarge, endanger). Pridevi: -ive (provocative), -ory (contradictory), -ful (resourceful), -able/-ible (accountable, negligible), -al (phenomenal). Složenice su česte u novinskom jeziku: far-reaching, user-friendly, level-headed, breakthrough, bestseller. Njihov oblik je ustaljen i ne gradi se po logici — kaže se far-reaching, a ne far-reached.
Lažni negativni prefiksi i druge zamke
Neki prefiksi samo izgledaju negativno. Invaluable znači „neprocenjivo vredan“, a ne „bez vrednosti“, a inflammable znači isto što i flammable — „zapaljiv“. Slične osnove daju reči različitog značenja: negligible je „zanemarljiv“, a negligent „nemaran“; sensitive je „osetljiv, suptilan“, a sensory „čulni“. Kod prideva na -ing i -ed važi poznato pravilo: unsatisfying opisuje ono što izaziva osećaj (kraj filma), a unsatisfied osobu koja ga oseća; isto tako misleading claims, ali misled customers. Na kraju proveri oblik: particip od mislead je misled, a ne misleaded, a množina od inaccuracy je inaccuracies.
Primeri
Many patients underestimate the strength of the medicine and end up taking far too much.
Mnogi pacijenti potcenjuju jačinu leka i uzmu previše.
The new law will have far-reaching consequences for small businesses.
Novi zakon imaće dalekosežne posledice po mala preduzeća.
Property prices in the city centre are prohibitively high.
Cene nekretnina u centru grada su nedostižno visoke.
Her advice proved invaluable.
Njen savet se pokazao neprocenjivim.
Tickets are non-refundable and cannot be exchanged for cash.
Karte su nepovratne i ne mogu se zameniti za novac.
Some of the claims in the advertisement are deliberately misleading.
Neke tvrdnje u reklami su namerno obmanjujuće.
Najčešće greške
- • Pridev umesto priloga: Prices are prohibitive high → Prices are prohibitively high.
- • Pogrešan sufiks imenice: the approvement of the plan → the approval of the plan.
- • Pogrešan negativni prefiks: an unrational decision → an irrational decision.
- • Pogrešan particip: The customers were misleaded → The customers were misled.
- • Pogrešno shvaćen prefiks: The ring is invaluable, nobody would pay for it → The ring is worthless, nobody would pay for it.
Zašto vežbati tvorbu reči na Spremku
Zadaci su u klasičnom formatu: reč velikim slovima koju treba prilagoditi rečenici. Svako objašnjenje na srpskom kaže zašto je potrebna baš ta vrsta reči i zašto ostali oblici ne odgovaraju, a posebne vežbe proveravaju prefikse, sufikse i složenice. Pitanja su kalibrisana za C1 nivo, a vežbanje je besplatno i bez registracije.
Česta pitanja
Kako da rešim zadatak tvorbe reči?
Prvo odredi koja vrsta reči nedostaje (imenica, glagol, pridev ili prilog) prema rečima oko praznine. Zatim proveri značenje: da li je potrebna negacija, množina ili prefiks kao mis-, over- ili under-.
Kada se piše -ise, a kada -ize?
U britanskom engleskom prihvatljiva su oba oblika (centralise i centralize), a u američkom je standardno -ize. Važno je da u jednom tekstu budeš dosledan.
Da li prefiks in- uvek znači negaciju?
Ne. U invaluable (neprocenjivo vredan) i inflammable (zapaljiv, isto što i flammable) prefiks ne negira osnovu. U inaccessible, insufficient ili inconclusive znači „ne“.