Položaj, granice i obale
Ekvator prolazi približno kroz sredinu Afrike, a kroz nju prolazi i početni (Griničev) meridijan, pa Afrika ima delove na sve četiri polulopte. Od Azije je odvaja Suecki kanal, koji spaja Sredozemno i Crveno more, a od Evrope Gibraltarski moreuz. Egipat ima deo teritorije na Sinajskom poluostrvu, pa leži i u Africi i u Aziji. Zapadnu obalu zapljuskuje Atlantski, istočnu Indijski okean, a severnu Sredozemno more. Obala je slabo razuđena: na zapadu je Gvinejski zaliv, na istoku Somalijsko poluostrvo („Afrički rog“), a najveće ostrvo je Madagaskar. Na jugu kontinenta je poznati Rt dobre nade.
Reljef
Afrika je pretežno kontinent visoravni, sa jednoličnim reljefom. Jedine mlade nabrane planine su Atlas na severozapadu (Maroko, Alžir, Tunis), nastao pri sudaru Afričke i Evroazijske ploče. U Istočnoj Africi Zemljina kora se razmiče i puca, pa je nastao Istočnoafrički rov sa vulkanima, zemljotresima i dugim, dubokim tektonskim jezerima kao što je Tanganjika. Tu su Etiopska visoravan i najviše planine Afrike, pa se ovaj deo zove „krov Afrike“. Najviši vrh Afrike je vulkan Kilimandžaro u Tanzaniji; iako je blizu ekvatora, vrh mu pokrivaju sneg i led, jer temperatura opada sa visinom. U središnjoj Africi, oko ekvatora, je ugnuti Kongoanski basen.
Klima, prirodne zone i vode
Pošto ekvator seče Afriku približno na pola, klimatske i prirodne zone su gotovo simetrične: oko ekvatora je ekvatorska klima i gusta vlažna šuma, sa obe strane savana sa kišnim i sušnim periodom, zatim pustinje kod povratnika, a na severnoj obali i krajnjem jugu sredozemna klima. Sahara je najveća pustinja Afrike, sa velikom razlikom dnevne i noćne temperature; na jugu su Kalahari i Namib, koji je suv zbog hladne morske struje uz obalu. Na južnom obodu Sahare je Sahel, gde suše, preterana ispaša i seča drveća dovode do dezertifikacije. Nil je najduža reka Afrike; teče ka severu i uliva se u Sredozemno more, a vodu dobija iz Viktorijinog jezera (Beli Nil) i sa Etiopske visoravni (Plavi Nil). Kongo dva puta preseca ekvator i ima najviše vode u Africi, Niger se uliva u Gvinejski zaliv, a na Zambeziju, koji teče u Indijski okean, su Viktorijini vodopadi. Viktorijino jezero je najveće jezero Afrike. U savani žive žirafe, zebre, slonovi i lavovi, a u ekvatorskoj šumi gorile.
Stanovništvo, privreda i regije
U većini afričkih država natalitet je visok, pa je stanovništvo mlado i brzo raste. Sahara je retko naseljena, a u Egiptu gotovo svi žive u dolini i delti Nila. Granice mnogih država su prave linije, jer su ih u kolonijalnom periodu povlačile evropske sile; zato su engleski, francuski ili portugalski i danas službeni jezici u mnogim državama. Urbanizacija je brza: Kairo leži na Nilu, a Lagos je veliki lučki grad Nigerije, čiji je glavni grad Abudža. Uz Gvinejski zaliv gaji se kakao, Etiopija je postojbina kafe, Nigerija i Alžir imaju naftu i gas, a Južnoafrička Republika rudnike zlata i dijamanata. Egipat od Sueckog kanala ima važan prihod, a turiste privlače piramide; u Keniji i Tanzaniji turisti idu na safari. Mnoge države izvoze sirovine neprerađene i zavise od cena na svetskom tržištu. Sever kontinenta čine Afrički Mediteran i Saharska Afrika (Egipat, Alžir, Tunis), a južno od Sahare je Podsaharska Afrika (Nigerija, Etiopija, Kenija, JAR).