Šta proučava geografija i kako se deli
Fizička geografija proučava prirodu: reljef, klimu, vode i živi svet. Njoj pripada, na primer, pitanje kako reka vremenom menja svoje korito. Društvena geografija proučava ljude: stanovništvo, naselja i privredu, na primer zašto se ljudi iz sela sele u gradove. Geografija pomaže da se snađemo u nepoznatom gradu, isplaniramo put ili razumemo vremensku prognozu, a znanje o tome gde se i zašto reke izlivaju pomaže ljudima da se zaštite od poplava. Prostor koji geografija proučava ima tri dimenzije (širinu, dužinu i visinu), ispunjen je geografskim objektima, pojavama i procesima i menja se tokom vremena. Povezivanjem računara i interneta ljudi su stvorili i sajber prostor.
Geografski objekti, pojave i procesi
Planina i reka su geografski objekti. Zemljotres je geografska pojava. Erozija, postepeno razaranje i odnošenje stena i zemljišta, jeste geografski proces, odnosno postepena promena u prostoru koja traje duže vreme. Uz istu reku mogu se naći i objekat (sama reka) i proces (postepeno produbljivanje njenog korita). Objekti, pojave i procesi mogu biti prirodni, kao reka ili zemljotres, koji nastaju bez učešća čoveka, ili antropogeni, nastali delovanjem čoveka, kao brana, kanal i naselje. Migracije stanovništva iz sela u gradove primer su antropogenog geografskog procesa. Još od praistorije čovek koristi prirodu oko sebe, od pećina kao zaklona do kamena za alatke, a vremenom je sve više menja prema svojim potrebama.
Zemljine sfere i geografski omotač
Litosfera je kameni omotač Zemlje, atmosfera vazdušni omotač, hidrosfera obuhvata sve vode na Zemlji, a biosferu čine sva živa bića. Geografski omotač je prostor u kome se ove sfere dodiruju i prožimaju, a deo geografskog omotača u kome čovek živi i radi zove se geografska sredina. Sfere stalno utiču jedna na drugu: obilne kiše podižu nivo reka (atmosfera i hidrosfera), reka vremenom produbljuje svoje korito (hidrosfera i litosfera), a korenje drveća razbija stene (biosfera i litosfera).
Resursi i održivi razvoj
Prirodni resursi, kao pijaća voda, ugalj ili nafta, postoje u ograničenoj količini i mogu da se potroše. Nafta, ugalj i prirodni gas su neobnovljivi izvori energije, jer su nastajali milionima godina. Održivi razvoj je razvoj koji ne ugrožava potrebe budućih generacija: na primer, korišćenje energije Sunca i vetra umesto uglja. Čovek svojim delovanjem može da ubrza prirodne procese — kada se poseku šume na strmim padinama, kiša lakše odnosi zemljište, a bujice češće plave naselja; dugoročno rešenje je ponovno pošumljavanje. Svako može da doprinese: sadnjom drveća, odvajanjem otpada za reciklažu, štednjom vode i gašenjem svetla.
Jovan Cvijić i velika geografska otkrića
Najznačajniji srpski geograf je Jovan Cvijić, rođen u Loznici, osnivač moderne srpske geografije. Postao je poznat u svetu po proučavanju krasa, krečnjačkih predela sa pećinama, jamama i vrtačama, a naročito detaljno je istraživao Balkansko poluostrvo. U XV i XVI veku Portugalija i Španija predvodile su velika geografska otkrića, jer su Evropljani tražili morski put do Indije da bi direktno trgovali začinima. Kristifor Kolumbo je 1492. godine, ploveći na zapad, stigao do Amerike, a misleći da je u Indiji, starosedeoce je nazvao Indijancima. Vasko da Gama je 1498. godine oko Afrike stigao do Indije. Magelanova ekspedicija (1519–1522) prva je oplovila Zemlju i tako u praksi potvrdila da je Zemlja okrugla; Magelan je nazvao Tihi okean, a poginuo je na Filipinima, pa su put završili njegovi mornari pod Elkanom.