Likovni elementi, kompozicija i planovi — likovna kultura za 5. razred

Gradivo za 5. razred

Kako ravan papir može da deluje kao da ima dubinu? I zašto je ritam princip, a ne likovni element? U ovoj lekciji uči se od čega je sastavljen svaki likovni rad, kako se elementi raspoređuju u kompoziciju po zamišljenoj shemi i kako planovi, linija horizonta i preklapanje oblika stvaraju utisak prostora.

Na ovoj strani ukratko obnavljaš gradivo, a zatim vežbaš u kvizu. Tamo razdvajaš elemente od principa i motiva, biraš kompozicionu shemu za opisani prizor, određuješ u kom planu je koji deo slike i razlikuješ preklapanje, prožimanje i dodirivanje. Kviz je samo tekst: prizori se opisuju rečima, a crtanje i slikanje ostaju na času.

Učitavanje lokalnog napretka...
Vežbaj kompoziciju i planove →

Zašto vežbati kompoziciju i planove na Spremku

U ovoj lekciji ima mnogo sličnih pojmova: element, princip i motiv; preklapanje, prožimanje i dodirivanje; horizontalna shema i linija horizonta. U kvizu za opisane prizore biraš kompozicionu shemu, raspoređuješ delove pejzaža po planovima, ispravljaš učenički crtež na kome je bliže drvo manje od daljeg i biraš format za motiv. Pitanja ne traže crtanje, nego razumevanje pravila. Kviz prati gradivo likovne kulture za 5. razred, uz svaki odgovor dobijaš objašnjenje na srpskom, a besplatan je i bez registracije.

Gradivo i objašnjenje

Likovni elementi i likovna kompozicija

Kao što je reč sastavljena od slova, svaki crtež, slika ili skulptura sastavljeni su od likovnih elemenata: linije, boje, oblika, teksture i valera (svetline). Principi komponovanja, kao ritam, ravnoteža i harmonija, govore kako se ti elementi raspoređuju. Zato je u radu sa crvenim trouglom ponovljenim na jednakim razmacima trougao oblik, crvena boja, a njihovo ponavljanje ritam, princip. Kuća, drvo i sunce u nečijem radu nisu elementi, nego motivi, ono što je prikazano. Likovna kompozicija je celina u kojoj su elementi smisleno raspoređeni. Format su dimenzije podloge: visoki motivi, kao svetionik, najčešće traže uspravan, a široki, kao most, položen format.

Kompozicione sheme i utisak koji daju

Kompoziciona shema je zamišljena linija ili oblik po kome umetnik raspoređuje motive. Kod horizontalne sheme motivi prate vodoravnu liniju i slika najčešće deluje mirno, kao stado koje pase duž reke. Vertikalna prati uspravnu liniju i najčešće daje utisak uzvišenosti, kao visok vodopad. Dijagonalna prati kosu liniju i najčešće dočarava kretanje, kao skijaš niz padinu. Kod piramidalne su motivi grupisani u trougao sa najvišom tačkom u sredini, pa kompozicija najčešće deluje stabilno. Kod kružne su raspoređeni oko središta, kao deca u kolu posmatrana odozgo. Kod slobodnog rasporeda umetnik sam osmišljava raspored, bez uobičajene sheme. Utisak zavisi i od motiva i boja.

Tri plana, linija horizonta i odnosi oblika

U likovnom radu primenjuju se tri plana. Prvi plan je najbliži posmatraču, najčešće pri donjoj ivici slike, sa najvećim oblicima i najviše detalja. Drugi plan je u sredini, a treći, pozadina, najudaljeniji je, sa najmanjim oblicima blizu linije horizonta. Linija horizonta razdvaja nebo od zemlje ili vode: kada je nisko, nebo zauzima veći deo slike, a kada je visoko, zemlja. Isti predmet izgleda manji što je dalje. Dubinu gradi i preklapanje, kada prednji oblik delimično zaklanja zadnji. Kod prožimanja oblici imaju zajednički deo u kome se vide oba, a kod dodirivanja se samo dotiču ivicama, pa nijedan ne deluje bliže.

Ključni pojmovi

Likovni elementi

Linija, boja, oblik, tekstura i valer, od kojih je sastavljen svaki likovni rad.

Kompoziciona shema

Zamišljena linija ili oblik, kao vodoravna prava ili trougao, po kome se raspoređuju motivi.

Treći plan (pozadina)

Najudaljeniji deo prizora, sa najmanjim oblicima i najmanje detalja, blizu linije horizonta.

Preklapanje

Odnos u kome prednji oblik delimično zaklanja zadnji, pa deluje bliže i stvara utisak dubine.

Najčešće greške

Pokreni kviz → Pogledaj povezane oblasti

Sledeći korak

Posle kratkog ponavljanja pokreni kviz, a zatim nastavi kroz povezane oblasti ili se vrati na razredni pregled.

Pokreni kviz Likovna kultura za osnovce 5. razred

Česta pitanja

Koji su likovni elementi?

Linija, boja, oblik, tekstura i valer (svetlina). Ritam, ravnoteža, harmonija i ostali su principi komponovanja: oni govore kako se elementi raspoređuju.

Kako se na ravnom papiru postiže utisak dubine?

Oblici se raspoređuju u tri plana: bliži su veći, niže na papiru i sa više detalja, a dalji manji i bliže liniji horizonta. Dubinu pojačava i preklapanje, jer oblik koji zaklanja drugi deluje bliže.

Da li u kvizu treba da ocenim neku kompoziciju?

Ne. Kviz je samo tekst i ne prikazuje slike. Prizor je uvek opisan rečima, a ti biraš shemu, plan ili odnos oblika.

Pokreni kviz →