Vrste crteža i savremena sredstva za crtanje — likovna kultura za 5. razred

Gradivo za 5. razred

Crtež pravi slikar koji priprema izložbu, ali i petogodišnjakinja koja crta svoju porodicu i stolar koji pravi nacrt police. Ipak, to nisu iste vrste crteža. U 5. razredu uči se kako se crteži razlikuju po tome ko ih crta i čemu služe, koje su vrste umetničkog crteža, kako se crtež gradi linijama, tušem razređenim vodom ili bojom i kojim savremenim sredstvima se danas crta.

Na ovoj strani ukratko obnavljaš gradivo, a zatim vežbaš u kvizu. Tamo iz opisa rada prepoznaješ skicu, studiju, ilustraciju, strip ili karikaturu, razvrstavaš linearni, lavirani i crtež u boji i razlikuješ crtež građen dodavanjem od crteža građenog oduzimanjem. Kviz je samo tekst: crteži se opisuju rečima, a crtanje ostaje na času.

Učitavanje lokalnog napretka...
Vežbaj vrste crteža →

Zašto vežbati vrste crteža na Spremku

Vrste crteža se najlakše pomešaju kada stoje jedna pored druge: skica i studija, ilustracija i strip, tehnički i shematski crtež. U kvizu za svaki opisan rad biraš vrstu, razvrstavaš pribor na suve i mokre tehnike, čitaš delove stripa (oblačić za govor i za misli, zvuk, reči pripovedača) i proveravaš šta je tačno za 3D olovku i crtanje svetlom. Pitanja ne traže crtanje ni ocenu da li je neki crtež lep, nego razumevanje pojmova. Kviz prati gradivo likovne kulture za 5. razred, uz svaki odgovor dobijaš objašnjenje na srpskom, a besplatan je i bez registracije.

Gradivo i objašnjenje

Ko crta i zašto: umetnički, amaterski, dečji i tehnički crtež

Prema tome ko crta i čemu crtež služi, razlikujemo više vrsta. Umetnički crtež pravi umetnik da bi izrazio svoj doživljaj i ideju. Amaterski crtež nastaje iz zadovoljstva, kod ljudi kojima crtanje nije zanimanje, na primer kod poštara koji u slobodno vreme crta ptice u parku. Dečji crtež je najčešće spontan i maštovit i predmete prikazuje onako kako ih dete zna. Tehnički crtež tačno prikazuje oblik i mere predmeta, po pravilima, da bi po njemu mogao da se napravi ormar ili mašina. Shematski crtež pojednostavljuje i pokazuje odnose, kao mapa linija gradskog prevoza ili crtež kruženja vode sa strelicama. Naučna ilustracija verno prikazuje biljku, životinju ili deo tela u udžbeniku i atlasu.

Skica, studija, ilustracija, strip, karikatura i grafiti

Skica je brz crtež sa malo detalja kojim se beleži ideja ili prizor pre nego što nestane. Studija se radi duže i pažljivije, posmatranjem modela, i često je priprema za sliku ili skulpturu. Takve su studije glave, ruku i proporcija Leonarda da Vinčija i verni akvareli životinja i biljaka Albrehta Direra, poput „Zeca“. Ilustracija prati tekst i najčešće bira jedan trenutak priče, a strip priča nizom sličica u kojima likovi govore u oblačićima; u evropskom stripu sličice se čitaju sleva nadesno i odozgo nadole. Karikatura duhovito i namerno preuveličava nečije osobine i ukazuje na neku pojavu. Grafiti su crteži i natpisi, najčešće sprejom, na zidovima u javnom prostoru, a rade se samo tamo gde je dobijena dozvola.

Linearni, lavirani i crtež u boji; savremena sredstva

Linearni crtež izveden je samo linijama i tačkama, na primer perom i tušem ili grafitnom olovkom bez senčenja. Rembrant je mnoge brze, žive prizore iz svakodnevnog života crtao upravo perom i tušem. Lavirani crtež nastaje kada se tuš razredi vodom i četkom nanese u svetlijim i tamnijim sivim površinama: što više vode, to svetliji ton. Crtež u boji rađen je bojicama, flomasterima ili kredom u boji. Crtež se može graditi dodavanjem linija, ali i oduzimanjem, kada se gumicom brišu svetle linije na zatamnjenom papiru ili se grebe kroz sloj crne tempere do voštanih boja ispod nje. Danas se crta i digitalnom tablom i olovkom, programom za crtanje i 3D olovkom koja istiskuje vruću plastiku, a crtanje svetlom beleži fotoaparat koji duže snima pomeranje lampe u mraku.

Ključni pojmovi

Skica

Brz crtež sa malo detalja kojim se beleži ideja ili prizor, često kao priprema za veći rad.

Studija

Pažljiv, detaljan crtež nastao dugim posmatranjem i proučavanjem modela.

Lavirani crtež

Crtež u kome se tuš razređen vodom nanosi četkom, pa nastaju različiti sivi tonovi.

Karikatura

Duhovit crtež koji namerno preuveličava nečije osobine da bi ukazao na neku pojavu.

Najčešće greške

Pokreni kviz → Pogledaj povezane oblasti

Sledeći korak

Posle kratkog ponavljanja pokreni kviz, a zatim nastavi kroz povezane oblasti ili se vrati na razredni pregled.

Pokreni kviz Likovna kultura za osnovce 5. razred

Česta pitanja

Koja je razlika između skice i studije?

Skica je brz crtež sa malo detalja kojim se zabeleži ideja ili prizor pre nego što nestane. Studija nastaje duže i pažljivije, posmatranjem modela, i često je priprema za sliku ili skulpturu. Umetnik često prvo napravi skice, a zatim studije istog motiva.

Kako nastaje lavirani crtež?

Tuš se razredi vodom i četkom nanese preko crteža ili u površinama. Što je u tušu više vode, ton je svetliji, pa se jednim crnim tušem dobija više sivih tonova. Crtež samo od linija, bez razlivenih tonova, zove se linearni crtež.

Da li u kvizu treba da prepoznam crtež po slici?

Ne. Kviz je samo tekst i ne prikazuje crteže. Svaki rad je opisan rečima, a ti prepoznaješ vrstu crteža, pribor ili postupak kojim je nastao.

Pokreni kviz →