Životinje: ishrana, disanje i izlučivanje — biologija za 7. razred

Gradivo za 7. razred

Zašto kokoške dobijaju šljunak u hrani, zašto krava dugo žvaće iako ne pase i zašto grba kamile nije zaliha vode? U ovoj lekciji 7. razreda porediš kako različite životinje vare hranu, kako dolaze do kiseonika u vodi i na kopnu i kako izbacuju otpadne proizvode, a da pri tom ne izgube previše vode.

Na ovoj strani ukratko obnavljaš gradivo, a zatim vežbaš u kvizu. Tamo razvrstavaš životinje po vrsti creva, organa za disanje i načinu izlučivanja, povezuješ kljun i zube sa hranom, računaš koliko je puta crevo duže od tela i tumačiš ogled sa zrikavcima i krečnom vodom. Kviz je samo tekst, a ogled je opisan rečima.

Učitavanje lokalnog napretka...

Vežbaj ishranu i disanje životinja →

Put učenja

Preporučeni redosled

Kratak put kroz ovu i povezane oblasti.

Zašto vežbati ishranu, disanje i izlučivanje na Spremku

Kad se životinje porede po funkcijama, lako se zamene voljka i bubac, burag i slepo crevo ili škrge i uzdušnice. U kvizu za svaku životinju biraš kakvo crevo ima, čime diše i kako izbacuje otpad, za svaki kljun i zub hranu kojoj odgovara, a za svaki opis da li je reč o unutarćelijskom ili vanćelijskom varenju. Računaš i odnos dužine creva i tela, a u ogledu sa zrikavcima i krečnom vodom biraš šta je kontrola i šta ogled pokazuje. Kviz prati gradivo biologije za 7. razred, uz svaki odgovor dobijaš objašnjenje na srpskom, a besplatan je i bez registracije.

Ishrana i varenje

Sunđer vari hranu samo unutar ćelija, a hidra počinje varenje u šupljini tela i završava ga u ćelijama njenog zida. Hidra i planarija imaju šupljinu za varenje sa jednim otvorom, pa ostaci izlaze kroz usta; dečja glista, kišna glista i kičmenjaci imaju crevo sa dva otvora, kroz koje hrana ide u jednom smeru. Pauk i morska zvezda počinju varenje izvan svog tela. Biljojedi imaju najduže crevo u odnosu na telo, mesojedi najkraće, a svaštojedi su između. Krava je preživar: u buragu bakterije i protisti razlažu ćelijske zidove trave, a kod konja i zeca to se dešava u velikom slepom crevu. Ptice nemaju zube: hrana se čuva u voljki, a melje u bupcu uz progutane kamenčiće. Oblik kljuna, zuba i usnih delova insekata odgovara hrani.

Disanje u vodi i na kopnu

Površina za razmenu gasova uvek je tanka i vlažna. Riba ustima zahvata vodu i potiskuje je preko škrga, bogatih krvnim sudovima, a voda izlazi ispod škržnih poklopaca. U vodi ima mnogo manje kiseonika nego u istoj zapremini vazduha, pa riba mora da propušta mnogo vode; ona koristi kiseonik rastvoren u vodi. Škrge imaju i rakovi i školjke. Na kopnu su organi za disanje uvučeni u telo da se ne isuše. Insekti dišu uzdušnicama (trahejama), koje vazduh dovode do ćelija. Punoglavac diše škrgama, a odrasla žaba plućima i kožom i vazduh u pluća potiskuje podizanjem dna usne duplje. Ptice imaju vazdušne kese, pa vazduh kroz pluća struji i pri udisaju i pri izdisaju. Mnoge vodene životinje, kao delfin i ronac, dišu vazduh sa površine.

Izlučivanje i čuvanje vode

Izlučivanje je izbacivanje otpadnih proizvoda nastalih u ćelijama, kao što su ugljen-dioksid i materije koje se izbacuju mokraćom; izbacivanje nesvarenih ostataka hrane nije izlučivanje. Hidra i sunđer otpad ispuštaju direktno u vodu, planarija i kišna glista imaju tanke cevčice za izlučivanje, kod gliste u skoro svakom članku, a kičmenjaci bubrege. Kod ptica, gmizavaca i vodozemaca creva, mokraćni i polni putevi ulivaju se u kloaku. Slatkovodna riba izlučuje mnogo razblažene mokraće, a morska pije vodu i višak soli izbacuje preko škrga. Kopnene životinje štede vodu: insekti je vraćaju iz creva u telo, ptice i gmizavci otpad izbacuju kao gustu kašu, a kamila i pustinjski glodari stvaraju malo guste mokraće. Grba kamile je zaliha masti, a ne vode.

Ključni pojmovi

Bubac

Mišićni želudac ptica debelih zidova u kome se hrana melje uz pomoć progutanih kamenčića.

Burag

Deo želuca preživara u kome bakterije i protisti razlažu ćelijske zidove trave.

Uzdušnice (traheje)

Razgranate cevčice kroz koje vazduh kod insekata stiže skoro do svake ćelije.

Kloaka

Zajednička završna šupljina sistema za varenje, izlučivanje i razmnožavanje kod ptica, gmizavaca i vodozemaca.

Najčešće greške

• Izbacivanje nesvarenih ostataka hrane je izlučivanje. → Izlučuju se otpadni proizvodi nastali u ćelijama; ostaci hrane samo prolaze kroz crevo.
• Sve životinje koje žive u vodi dišu škrgama. → Delfin diše plućima, a ronac nosi vazduh ispod krila.
• Riba dobija kiseonik razlažući vodu. → Riba koristi kiseonik rastvoren u vodi.
• Mesojedi imaju duže crevo od biljojeda. → Biljojedi imaju najduže crevo u odnosu na telo, a mesojedi najkraće.
• Grba kamile je zaliha vode. → Grba je zaliha masti, a vodu kamila čuva gustom mokraćom i suvim izmetom.

Pokreni kviz → Pogledaj povezane oblasti

Sledeći korak

Posle kratkog ponavljanja pokreni kviz, a zatim nastavi kroz povezane oblasti ili se vrati na razredni pregled.

Pokreni kviz Biologija za osnovce 7. razred

Česta pitanja

Zašto biljojedi imaju duže crevo od mesojeda?

Biljnu hranu je teže svariti, jer biljne ćelije imaju čvrste ćelijske zidove. Duže crevo i bakterije u buragu ili slepom crevu omogućavaju da se ona bolje razloži i upije.

Kako dišu insekti?

Insekti dišu uzdušnicama (trahejama). To su razgranate cevčice koje se otvaraju sitnim otvorima na bokovima tela i dovode vazduh skoro do svake ćelije.

Šta je izlučivanje?

Izlučivanje je izbacivanje otpadnih proizvoda nastalih u ćelijama, na primer ugljen-dioksida i materija koje se izbacuju mokraćom. Izbacivanje nesvarenih ostataka hrane nije izlučivanje.

Pokreni kviz →