Nestanak vrsta, H.I.P.P.O. i invazivne vrste — biologija za 8. razred

Gradivo za 8. razred

Dabar je pre više od sto godina nestao iz Srbije, a danas ponovo živi u Zasavici, dok se tur, divlje govedo evropskih šuma, nikada neće vratiti. U ovoj lekciji 8. razreda učiš razliku između lokalnog nestanka i izumiranja vrste, pet glavnih faktora ugrožavanja skraćenih u H.I.P.P.O., čemu služe crvena knjiga i crvena lista, šta su introdukcija i reintrodukcija i zašto neke strane vrste postaju invazivne.

Na ovoj strani ukratko obnavljaš gradivo, a zatim vežbaš u kvizu. Tamo povezuješ primer sa faktorom ugrožavanja, razlikuješ autohtone, alohtone i invazivne vrste iz programa i tumačiš podatke brojanja bubamara, svilenice i gnezda u trsci. Kviz je samo tekst: vrste su opisane rečima, bez fotografija i latinskih naziva.

Učitavanje lokalnog napretka...
Vežbaj nestanak i invazivne vrste →

Zašto vežbati ugrožene i invazivne vrste na Spremku

U ovoj lekciji najviše bodova nose primeri: koji faktor H.I.P.P.O. opisuje, da li je reč o introdukciji ili reintrodukciji i koja je vrsta autohtona, alohtona ili invazivna. U kvizu za svaku invazivnu vrstu iz programa biraš poreklo, način dolaska i štetu, razlikuješ bagrem i bagremac, a za svaku meru zaštite određuješ protiv kog faktora je usmerena. Brojanja bubamara u parku i gnezda u trsci opisana su rečima, a ti biraš šta podaci pokazuju, a šta ne dokazuju. Kviz prati gradivo biologije za 8. razred, uz svaki odgovor dobijaš objašnjenje na srpskom, a besplatan je i bez registracije.

Gradivo i objašnjenje

Nestanak vrsta i H.I.P.P.O.

Vrsta je izumrla tek kada nigde na Zemlji nema nijedne njene žive jedinke, kao dodo, tur i putnički golub. Ako vrsta nestane samo iz jednog kraja, a živi drugde, može se vratiti. Vrste su izumirale i pre čoveka, ali današnji nestanak teče mnogo brže i uglavnom ga izazivaju ljudske delatnosti. H.I.P.P.O. nabraja pet glavnih faktora: izmenu staništa (isušena bara, šuma presečena auto-putem), invazivne vrste, zagađenje (prskanje voćnjaka u cvetu ubija oprašivače), rast ljudske populacije i preteranu eksploataciju (izlov ribe brži od njenog razmnožavanja). Najosetljivije su vrste koje se sporo razmnožavaju, žive na malom području ili se hrane jednom vrstom hrane. Crvena knjiga sadrži ugrožene vrste jednog područja, a svetsku crvenu listu vodi IUCN; obe se povremeno obnavljaju jer se stanje populacija menja.

Introdukcija i reintrodukcija

Introdukcija je unošenje vrste na područje gde ranije nije živela, kao nutrije iz Južne Amerike. Reintrodukcija je vraćanje vrste tamo gde je ranije živela: dabrovi, istrebljeni zbog krzna i isušivanja močvara, doneti su iz Nemačke i pušteni u Zasavicu. Za uspešnu reintrodukciju treba prvo ukloniti uzrok nestanka, obezbediti dovoljno pogodnog staništa i pustiti nekoliko desetina jedinki iz zdravih populacija, jer više jedinki znači veću raznolikost naslednog materijala. Zoološki vrtovi mogu da sačuvaju vrstu dok je ne bude moguće vratiti, kao evropskog bizona (zubra). Autohtona vrsta prirodno živi na nekom području, a alohtona je tu dospela posredstvom čoveka; kukuruz i krompir su alohtoni, ali nisu invazivni, jer se ne šire sami u prirodi.

Invazivne vrste

Invazivna vrsta je strana vrsta koja se u novom području nekontrolisano širi i šteti domaćim vrstama, zdravlju ili privredi. Često se brzo razmnožava, podnosi različite uslove, a u novom području nema prirodnih neprijatelja. Ambrozija je iz Severne Amerike, njen polen je jak alergen, a uklanja se pre cvetanja. Bagremac je žbun sa tamnoljubičastim cvastima koji stvara šikare uz reke, a bagrem drvo sa trnovima i belim cvetovima, oba iz Severne Amerike. Kiselo drvo (pajasen) iz Kine posle seče pušta izdanke iz korena. Azijska bubamara je uneta da suzbija vaši, a potiskuje domaće bubamare; šimširov moljac uništava šimšir; nutrija i bizamski pacov oštećuju obale i nasipe. Sprečavanje unošenja je mnogo lakše od uklanjanja, zato se ljubimci nikada ne puštaju u prirodu.

Ključni pojmovi

H.I.P.P.O.

Skraćenica za pet glavnih faktora nestanka vrsta: izmena staništa, invazivne vrste, zagađenje, rast ljudske populacije i preterana eksploatacija.

Reintrodukcija

Vraćanje vrste na područje sa kog je nestala, kao dabra u Zasavicu.

Alohtona vrsta

Strana vrsta koja je na neko područje dospela posredstvom čoveka.

Invazivna vrsta

Strana vrsta koja se u novom području nekontrolisano širi i nanosi štetu.

Najčešće greške

Pokreni kviz → Pogledaj povezane oblasti

Sledeći korak

Posle kratkog ponavljanja pokreni kviz, a zatim nastavi kroz povezane oblasti ili se vrati na razredni pregled.

Pokreni kviz Biologija za osnovce 8. razred

Česta pitanja

Šta znači H.I.P.P.O.?

To je skraćenica od početnih slova engleskih naziva pet glavnih faktora nestanka vrsta: izmena staništa, invazivne vrste, zagađenje, rast ljudske populacije i preterana eksploatacija.

Koja je razlika između introdukcije i reintrodukcije?

Introdukcija je unošenje vrste tamo gde ranije nije živela, kao nutrije u naše reke. Reintrodukcija je vraćanje vrste na područje sa kog je nestala, kao dabra u Zasavicu.

Zašto se strane vrste u novom području brzo šire?

U postojbini njihov broj ograničavaju grabljivci, paraziti i bolesti. U novom području tih neprijatelja često nema, pa se vrsta brzo razmnožava i potiskuje domaće vrste.

Pokreni kviz →