Lokaliteti i spomenici kulture u Srbiji — likovna kultura za 8. razred

Gradivo za 8. razred

Na tlu Srbije nalaze se tragovi umetnosti iz praistorije, antike i srednjeg veka: kamene skulpture sa Dunava, glinene figurine, rimski mozaici, freske, isklesani ornamenti i tvrđave. U 8. razredu ovi lokaliteti i spomenici uče se kao likovno nasleđe: kojoj epohi pripadaju, kojom tehnikom su nastali i po čemu se prepoznaju.

Na ovoj strani ukratko obnavljaš gradivo, a zatim vežbaš u kvizu. Tamo lokalitet povezuješ sa epohom i vrstom dela, fresku sa manastirom, odlike sa raškom ili moravskom školom i razlikuješ fresku, ikonu i mozaik. Kviz je samo tekst: spomenici se opisuju rečima, bez fotografija i bez pitanja o godinama.

Učitavanje lokalnog napretka...

Vežbaj spomenike kulture u Srbiji →

Put učenja

Preporučeni redosled

Kratak put kroz ovu i povezane oblasti.

Zašto vežbati nasleđe Srbije na Spremku

Ovde se lako zamene Lepenski vir i Vinča, Viminacijum i Feliks Romulijana, Mileševa i Sopoćani, raška i moravska škola, freska i ikona. U kvizu svaki lokalitet povezuješ sa epohom i vrstom dela po kojoj je najpoznatiji, svaku fresku sa manastirom, svaku odliku sa stilom i svaku građevinu sa njenom namenom. Pitanja ne traže godine, nego razumevanje likovnih odlika. Kviz prati gradivo likovne kulture za 8. razred, uz svaki odgovor dobijaš objašnjenje na srpskom, a besplatan je i bez registracije.

Praistorija i antika: od Lepenskog vira do Feliks Romulijane

Lepenski vir je praistorijsko naselje na obali Dunava u Đerdapu, poznato po monumentalnim kamenim skulpturama ribolikih bića. Vinča (Belo brdo) kod Beograda poznata je po glinenim figurinama neolitske kulture, koje su modelovane u glini. Iz rimskog doba potiču Viminacijum kod Kostolca i Feliks Romulijana kod Gamzigrada. Viminacijum je bio rimski grad i vojni logor sa amfiteatrom, a danas je arheološki park, prostor u kome se ostaci čuvaju i prikazuju na mestu nalaza. Feliks Romulijana je rimska carska palata u istočnoj Srbiji, poznata po velikim podnim mozaicima složenim od sitnih kockica kamena raznih boja. Rimske oslikane grobnice u Viminacijumu pokazuju da je zidno slikarstvo na našem tlu postojalo već u antici.

Raška škola i freske: Studenica, Sopoćani i Mileševa

Bogorodičina crkva u Studenici, zadužbini Stefana Nemanje, primer je raške škole: spolja je obložena belim mermerom, portali i prozori ukrašeni su kamenom skulpturom po uzoru na romaniku, a unutra su freske vizantijskog načina slikanja, među njima čuveno „Raspeće“. U Sopoćanima freska „Uspenje Bogorodice“ prekriva ceo zapadni zid; to je monumentalno slikarstvo krupnih, dostojanstvenih likova. „Beli anđeo“ u Mileševi je detalj veće freske „Mironosice na grobu Hristovom“. Freska se slika na vlažnom malteru, ikona na drvenoj dasci, a mozaik se slaže od kockica. Za srednjovekovno slikarstvo karakteristični su zlatna pozadina, oreol oko glave svetitelja i obrnuta perspektiva.

Moravska škola i utvrđenja: Kalenić, Manasija i Golubac

Crkve moravske škole najčešće imaju trolisnu osnovu, sa tri polukružna ispusta kao list deteline. Fasade su građene od naizmeničnih redova kamena i crvene opeke, pa zid deluje prugasto, i bogato su ukrašene ukrasnom kamenom plastikom. Manastir Kalenić je najbolji primer: na fasadi su isklesane pletenice, stilizovano lišće i rozete, okrugli ukrasi nalik cvetu, izvedeni u plitkom reljefu. Takvi isprepletani biljni i geometrijski motivi podsećaju na arabesku iz 7. razreda. Manastir Manasija je utvrđeni manastir, okružen visokim bedemima sa kulama radi zaštite od napada. Golubac je srednjovekovna tvrđava na steni iznad Dunava, na ulazu u Đerdapsku klisuru, čije kule povezuju bedemi. Studenica, Stari Ras sa Sopoćanima i Feliks Romulijana upisani su na Uneskovu listu svetske baštine.

Ključni pojmovi

Freska

Slika naslikana bojom na vlažnom malteru zida, kao „Uspenje Bogorodice“ u Sopoćanima.

Podni mozaik

Slika na podu složena od sitnih kockica kamena raznih boja, kao u carskoj palati Feliks Romulijana.

Ukrasna kamena plastika

Ukrasi isklesani u kamenu na fasadi građevine, kao pletenice i rozete na Kaleniću.

Obrnuta perspektiva

Način prikazivanja u kome se predmeti ka pozadini šire, čest na srednjovekovnim freskama i ikonama.

Najčešće greške

• Lepenski vir je poznat po glinenim figurinama. → Lepenski vir je poznat po kamenim skulpturama ribolikih bića, a glinene figurine su iz Vinče.
• „Beli anđeo“ se nalazi u Sopoćanima. → „Beli anđeo“ je u Mileševi, a u Sopoćanima je freska „Uspenje Bogorodice“.
• „Beli anđeo“ je ikona naslikana na drvenoj dasci. → To je freska, deo zidne slike „Mironosice na grobu Hristovom“.
• Viminacijum je carska palata poznata po podnim mozaicima. → To je Feliks Romulijana kod Gamzigrada; Viminacijum je rimski grad i vojni logor sa amfiteatrom.
• Crkve moravske škole obložene su belim mermerom. → Moravske crkve imaju fasade od kamena i opeke; mermerna fasada je odlika Studenice.

Pokreni kviz → Pogledaj povezane oblasti

Sledeći korak

Posle kratkog ponavljanja pokreni kviz, a zatim nastavi kroz povezane oblasti ili se vrati na razredni pregled.

Pokreni kviz Likovna kultura za osnovce 8. razred

Česta pitanja

Po čemu razlikujem rašku i moravsku školu?

Raška škola, kao Bogorodičina crkva u Studenici, spaja romaničku spoljašnjost, mermernu fasadu i kamenu skulpturu na portalima, sa vizantijskim freskama unutra. Moravska škola, kao Kalenić, ima trolisnu osnovu, fasadu od redova kamena i opeke i bogatu isklesanu ornamentiku: pletenice, lišće i rozete.

Koja je razlika između freske, ikone i mozaika?

Freska se slika bojom na vlažnom malteru i deo je zida. Ikona se slika na drvenoj dasci i može da se prenosi. Mozaik se ne slika, nego slaže od kockica kamena ili stakla, kao podni mozaici u Feliks Romulijani.

Pokreni kviz →