Svetovna muzika srednjeg veka i srednjovekovna Srbija — muzička kultura za 6. razred

Gradivo za 6. razred

Pored crkvenih napeva, u srednjem veku postojala je i svetovna muzika: muzika dvorova, gozbi, vašara, svadbi i igre. Pevala se najčešće na narodnom jeziku i služila je zabavi i svečanostima, a teme su joj bile ljubav, junaštvo i priroda. U 6. razredu uči se ko su bili trubaduri, truveri i minezengeri, ko su bili putujući zabavljači, koji su se instrumenti svirali i kakva je muzika postojala u srednjovekovnoj Srbiji, u crkvi i na dvoru.

Na ovoj strani ukratko obnavljaš lekciju, a zatim vežbaš u kvizu. Tamo povezuješ pesnike-muzičare sa krajem u kome su delovali, razvrstavaš primere na duhovnu i svetovnu muziku i instrumente po grupama i razlikuješ dela nastala u srednjem veku od dela 20. veka inspirisanih njime. Kviz je samo tekstualni: slušanje i pevanje ostaju za čas.

Učitavanje lokalnog napretka...
Vežbaj svetovnu muziku srednjeg veka →

Zašto vežbati svetovnu muziku srednjeg veka na Spremku

Ova lekcija je puna sličnih naziva: trubaduri, truveri, minezengeri, žongleri, skomrasi i pojci, uz dela iz samog srednjeg veka i dela 20. veka nastala po njegovom uzoru. U kvizu ih povezuješ sa krajem, delom i ulogom, razvrstavaš instrumente na žičane, duvačke, udaraljke i one sa dirkama i odvajaš duhovno od svetovnog. Kviz prati gradivo 6. razreda, uz svaki odgovor dobijaš objašnjenje na srpskom, a besplatan je i ne traži registraciju. „O Fortuna“ i „Njinje sili“ slušaš na času, a ovde utvrđuješ ko je šta stvorio i kada.

Gradivo i objašnjenje

Trubaduri, truveri i minezengeri

Trubaduri su bili pesnici-muzičari sa juga Francuske, koji su delovali najviše u 12. i 13. veku. Često su bili plemići i vitezovi, a sami su smišljali i stihove i melodiju. Pevali su na dvorovima plemića, najčešće o dvorskoj ljubavi, odnosno divljenju prema plemenitoj, često nedostižnoj dami, i o viteštvu. Njihove pesme su jednoglasne, često uz pratnju laute, vijele ili harfe. Po njihovom uzoru na severu Francuske stvarali su truveri, a u nemačkim zemljama minezengeri, „pevači ljubavi“, jer nemačka reč Minne znači ljubav. Truver Adam de la Al napisao je u 13. veku „Igru o Robenu i Marioni“, svetovni komad za scenu sa govorom, pesmama i igrom, o pastirici Marioni koja ostaje verna pastiru Robenu iako joj se udvara vitez.

Putujući zabavljači i instrumenti srednjeg veka

Tuđe pesme, često i trubadurske, izvodili su po trgovima, vašarima i svadbama putujući zabavljači: u Francuskoj žongleri, a kod Srba i drugih Slovena skomrasi. Svirali su, pevali, igrali i zabavljali narod, a usput su prenosili pesme iz kraja u kraj. Lauta je žičani instrument kruškastog tela na kome se žice trzaju, a vijela se svira gudalom i smatra se pretečom violine. Psalterijum je kutija sa zategnutim žicama koje se trzaju. Gajde imaju kožnu mešinu iz koje vazduh ide u svirale, a na prenosnim orguljama svirač jednom rukom pokreće meh, a drugom svira na dirkama. Za glasnu muziku na otvorenom, na svečanostima i u vojsci, služile su trube i bubnjevi, a bubanj je držao i ritam igre.

Muzika u srednjovekovnoj Srbiji i srednji vek kao inspiracija

U srednjovekovnoj Srbiji crkveno pojanje negovalo se u crkvama i manastirima, pod uticajem vizantijskog pojanja: jednoglasno i bez instrumenata. Kir Stefan Srbin, pojac i kompozitor crkvenih napeva iz 15. veka, najstariji je poznati srpski kompozitor po imenu, a od njega je sačuvan napev „Njinje sili“. Uz njega se pominju Nikola Srbin i Isaija Srbin. Prema pisanim izvorima i freskama, na dvoru su svirači i pevači zabavljali vladara i goste, a narodne pesme prenosile su se usmeno. Srednji vek inspiriše i kasnije stvaraoce: Karl Orf je u 20. veku napisao „Karminu Buranu“ na stihove iz srednjovekovne zbirke pesama, grupa Era peva „Ameno“, a Ansambl Renesans izvodi staru muziku na kopijama starih instrumenata.

Ključni pojmovi

Trubaduri

Pesnici-muzičari sa juga Francuske koji su sami stvarali stihove i melodije o ljubavi i viteštvu.

Skomrasi

Putujući zabavljači kod Srba i drugih Slovena koji su svirali, pevali i igrali na vašarima i svadbama.

Vijela

Srednjovekovni žičani instrument na kome se svira gudalom i koji se smatra pretečom violine.

Kir Stefan Srbin

Pojac iz 15. veka, najstariji poznati srpski kompozitor po imenu i autor napeva „Njinje sili“.

Najčešće greške

Pokreni kviz → Pogledaj povezane oblasti

Sledeći korak

Posle kratkog ponavljanja pokreni kviz, a zatim nastavi kroz povezane oblasti ili se vrati na razredni pregled.

Pokreni kviz Muzička kultura za osnovce 6. razred

Česta pitanja

Po čemu se razlikuju trubaduri i truveri?

Obe grupe su stvarale svetovne pesme o ljubavi i viteštvu, ali trubaduri na jugu Francuske, na provansalskom (oksitanskom) jeziku, a truveri na severu, na starofrancuskom. Truver je bio i Adam de la Al, autor „Igre o Robenu i Marioni“.

Ko je bio Kir Stefan Srbin?

Pojac i kompozitor crkvenih napeva iz 15. veka, najstariji poznati srpski kompozitor čije je ime sačuvano. Njegov napev „Njinje sili“ je duhovna muzika i peva se bez instrumenata. Reč „kir“ je počasna titula grčkog porekla i znači gospodin.

Da li je „Karmina Burana“ srednjovekovno delo?

Nije u celini. Stihovi potiču iz srednjovekovne zbirke pesama, a muziku je u 20. veku komponovao Karl Orf, za soliste, hor i orkestar. Delo počinje i završava se horom „O Fortuna“ i primer je kako srednji vek inspiriše kasnije kompozitore.

Pokreni kviz →