Merenje vremena i periodizacija — istorija za 5. razred

Gradivo za 5. razred

Da bi se snašli u prošlosti, istoričari događaje smeštaju na vremensku lentu i računaju koliko je vremena prošlo između njih. Nauka o merenju vremena zove se hronologija. U 5. razredu uči se šta su decenija, vek i milenijum, kako se broje godine pre nove ere (p. n. e.) i nove ere (n. e.), kako se prošlost deli na periode i po kojim kalendarima se računalo vreme nekad i sad.

Na ovoj strani obnavljaš pravila sa primerima, a zatim vežbaš u kvizu. Tamo određuješ vek i milenijum zadate godine, upisuješ broj godina između dva događaja, ređaš godine na vremenskoj lenti, povezuješ događaje sa periodima i rešavaš pitanja o egipatskom, julijanskom i gregorijanskom kalendaru.

Učitavanje lokalnog napretka...
Nauči kroz epizode 13 kratkih epizoda · oko 10 min · pa onda kviz
Vežbaj merenje vremena →

Zašto vežbati merenje vremena na Spremku

Računanje vekova i razmaka između godina uči se rešavanjem zadataka, a ne čitanjem pravila. Zato u kvizu ima mnogo zadataka u kojima sam upisuješ broj — vek, milenijum ili broj godina — na godinama iz gradiva starog veka i kasnijih perioda. Uz svaki odgovor dobijaš objašnjenje na srpskom sa celim računom, uključujući zamke kao što su godina 0 i godine sa 00 na kraju. Kviz prati gradivo 5. razreda, besplatan je i ne traži registraciju.

Gradivo i objašnjenje

Vek, milenijum i godine pre nove ere

Decenija traje 10 godina, vek (stoleće) 100 godina, a milenijum 1000 godina, odnosno 10 vekova. Nova era računa se od rođenja Isusa Hrista, prema hrišćanskom računanju. Godina 0 ne postoji: posle 1. godine p. n. e. odmah dolazi 1. godina n. e. Godine pre nove ere teku unazad, pa je veći broj stariji: 776. p. n. e. je starija od 44. p. n. e. Vek se određuje tako što se broju stotina doda 1: 1389. godina je u XIV veku, a 476. u V veku. Godine koje se završavaju sa 00 su poslednje godine veka: 1900. pripada XIX veku, a XXI vek je počeo 2001. godine. I vekovi pre nove ere teku unazad: V vek p. n. e. traje od 500. do 401. p. n. e.

Kako se računa razmak između dva događaja

Ako su oba događaja u istoj eri, manji broj se oduzima od većeg: od bitke kod Maratona 490. p. n. e. do bitke kod Salamine 480. p. n. e. prošlo je 10 godina, a od 395. do 476. godine 81 godina. Ako je jedan događaj pre nove ere, a drugi u novoj eri, godine se sabiraju i oduzima se 1, jer godina 0 ne postoji. Od ubistva Julija Cezara 44. p. n. e. do smrti Oktavijana Avgusta 14. godine prošlo je 44 + 14 − 1 = 57 godina, a ne 58.

Periodi prošlosti i kalendari

Prošlost se deli na praistoriju, stari vek, srednji vek, novi vek i savremeno doba. Praistorija traje od pojave prvih ljudi do pojave pisma krajem IV milenijuma p. n. e. Stari vek završava se padom Zapadnog rimskog carstva 476. godine. Kao kraj srednjeg veka uzima se pad Carigrada 1453. ili, u nekim udžbenicima, otkriće Amerike 1492, a savremeno doba u našim udžbenicima počinje krajem Prvog svetskog rata 1918. godine. Egipćani su imali kalendar od 365 dana, Gaj Julije Cezar uveo je julijanski, a papa Grgur XIII 1582. godine gregorijanski kalendar. Razlika između njih danas je 13 dana, pa pravoslavni Božić, 25. decembar po julijanskom kalendaru, pada 7. januara.

Ključni pojmovi

Godina 1389.

Pripada XIV veku, koji traje od 1301. do 1400. godine, i II milenijumu.

Godina 1900.

To je poslednja godina XIX veka; XX vek počinje 1901. godine.

Godina 776. p. n. e.

Pripada VIII veku p. n. e., koji traje od 800. do 701. p. n. e.

Od 27. p. n. e. do 14. n. e.

Prošlo je 27 + 14 − 1 = 40 godina, koliko je Oktavijan vladao kao Avgust.

Najčešće greške

Pokreni kviz → Pogledaj povezane oblasti

Sledeći korak

Posle kratkog ponavljanja pokreni kviz, a zatim nastavi kroz povezane oblasti ili se vrati na razredni pregled.

Pokreni kviz Istorija za osnovce 5. razred

Česta pitanja

Kako da odredim kom veku pripada godina?

Broju stotina dodaj 1: 1453 → 14 + 1 = XV vek, 313 → 3 + 1 = IV vek. Izuzetak su godine koje se završavaju sa 00, jer su one poslednja godina veka: 1800. je u XVIII, a 2000. u XX veku. Isto važi i pre nove ere, samo što vekovi teku unazad: 509. p. n. e. je u VI veku p. n. e.

Zašto se pri računanju preko granice nove ere oduzima 1?

Zato što godina 0 ne postoji. Kada se saberu godine p. n. e. i n. e., broji se kao da postoji i godina 0, pa se jedna godina oduzima. Od osnivanja Rima 753. p. n. e., prema predanju, do 476. godine prošlo je 753 + 476 − 1 = 1228 godina.

Zašto se Vidovdan obeležava 28. juna?

Kosovska bitka bila je 15. juna 1389. po julijanskom kalendaru. Razlika između julijanskog i gregorijanskog kalendara danas je 13 dana, pa taj dan danas pada 28. juna po gregorijanskom kalendaru, koji koristimo u svakodnevnom životu.

Pokreni kviz →