Praistorija — istorija za 5. razred

Gradivo za 5. razred

Praistorija je najduže razdoblje ljudske prošlosti: traje od pojave prvih ljudi do pronalaska pisma. Pošto ljudi tada nisu znali da pišu, o praistoriji saznajemo iz materijalnih izvora koje pronalaze i proučavaju arheolozi — oruđa, posuda, ostataka naselja, kostiju i pećinskih crteža. U 5. razredu uči se podela praistorije na kameno i metalno doba, kako su ljudi živeli i šta su pronašli, kao i dva čuvena nalazišta u Srbiji, Lepenski Vir i Vinča.

Na ovoj strani ukratko obnavljaš gradivo, a zatim vežbaš u kvizu. Tamo ređaš razdoblja praistorije, povezuješ pronalaske sa dobom u kome su nastali, na osnovu opisa nalazišta zaključuješ iz kog je doba i razlikuješ Lepenski Vir od Vinče.

Učitavanje lokalnog napretka...
Nauči kroz epizode 12 kratkih epizoda · oko 9 min · pa onda kviz
Vežbaj praistoriju →

Zašto vežbati praistoriju na Spremku

Praistorija ima mnogo sličnih pojmova — paleolit i neolit, bakar i bronza, Lepenski Vir i Vinča — koje je lako pomešati. U kvizu ih razvrstavaš i ređaš, a u zadacima sa opisom nalazišta, kao arheolog, zaključuješ iz kog je doba naselje ili grob. Kviz prati gradivo 5. razreda, uz svaki odgovor dobijaš objašnjenje na srpskom, a besplatan je i bez registracije.

Gradivo i objašnjenje

Kameno doba

Kameno doba je dobilo ime po kamenu od kog su ljudi pravili oruđe. U starijem kamenom dobu (paleolitu) ljudi su bili lovci, ribolovci i sakupljači i često su se selili za hranom, pa ih nazivamo nomadima. Oruđe su pravili odbijanjem komada kremena, ovladali su vatrom i živeli u zajednicama, rodovima i plemenima. Iz tog doba potiču pećinske slike životinja, kao u pećinama Altamira u Španiji i Lasko u Francuskoj. U mlađem kamenom dobu (neolitu) ljudi su počeli da gaje pšenicu i ječam i da uzgajaju ovce i koze. Taj veliki prelaz zove se neolitska revolucija: ljudi žive u stalnim naseljima pored reka, glačaju kameno oruđe, prave posude od pečene gline i tkaju tkanine od vune i lana.

Metalno doba

Metalno doba deli se na tri razdoblja: bakarno, bronzano i gvozdeno doba. Prvi metal od kog se pravilo oruđe bio je bakar, ali je bio mekan. Bronza je legura bakra i kalaja i tvrđa je od bakra. Gvožđe su ljudi počeli da obrađuju najkasnije, jer je za njegovo dobijanje iz rude potrebna najviša temperatura, ali je na kraju potisnulo bronzu, jer rude gvožđa ima u mnogim krajevima. U metalnom dobu razvijaju se zanati, raste razmena među udaljenim krajevima, pojavljuju se bogatiji i siromašniji ljudi, a naselja se utvrđuju zidovima i rovovima.

Lepenski Vir i Vinča

Oba nalazišta nalaze se na Dunavu, u današnjoj Srbiji. Lepenski Vir je u Đerdapskoj klisuri; poznat je po kućama sa osnovom u obliku trapeza i kamenim skulpturama sa licima nalik ribama, a ljudi su se tamo mnogo bavili ribolovom. Kada je podignuta hidroelektrana Đerdap, ostaci su premešteni na viši teren. Vinča se nalazi kod Beograda (nalazište Belo Brdo); to je veliko naselje zemljoradnika i stočara iz mlađeg kamenog doba, poznato po glinenim figurinama i ukrašenim posudama.

Ključni pojmovi

Neolitska revolucija

Prelaz sa lova i sakupljanja na zemljoradnju i stočarstvo, posle koga ljudi žive u stalnim naseljima.

Bronza

Legura bakra i kalaja, tvrđa od bakra, pa oruđe i oružje od nje duže ostaju oštri.

Arheolog

Stručnjak koji iskopava ostatke iz prošlosti i proučava oruđe, posude i kosti.

Lepenski Vir

Praistorijsko naselje u Đerdapskoj klisuri, poznato po kamenim skulpturama sa licima nalik ribama.

Najčešće greške

Pokreni kviz → Pogledaj povezane oblasti

Sledeći korak

Posle kratkog ponavljanja pokreni kviz, a zatim nastavi kroz povezane oblasti ili se vrati na razredni pregled.

Pokreni kviz Istorija za osnovce 5. razred

Česta pitanja

Na koje periode se deli praistorija?

Praistorija se deli na kameno i metalno doba. Kameno doba ima starije (paleolit) i mlađe kameno doba (neolit), a metalno doba bakarno, bronzano i gvozdeno doba.

Zašto se kaže da je neolitska revolucija promenila život ljudi?

Ljudi su od lovaca i sakupljača koji se sele postali zemljoradnici i stočari u stalnim naseljima. Pojavili su se grnčarija, tkanje i zalihe hrane, a viškovi su mogli da se razmenjuju. Promena nije bila nagla, već je trajala veoma dugo.

Kada se završava praistorija?

Praistorija se završava pronalaskom pisma, u IV milenijumu p. n. e., kada počinje stari vek. Pismo se nije svuda pojavilo u isto vreme, pa je kod mnogih naroda praistorija trajala duže.

Pokreni kviz →