Gde je bio Stari istok i zašto su civilizacije nastale uz reke
Mesopotamija znači „zemlja između reka“ — ravnica između Tigra i Eufrata, u jugozapadnoj Aziji, čiji je najveći deo danas u Iraku. Obe reke se ulivaju u Persijski zaliv. Luk plodne zemlje od Persijskog zaliva preko Mesopotamije do istočne obale Sredozemnog mora zove se „plodni polumesec“. Prve civilizacije nazivamo rečnim, jer su reke davale vodu i plodni mulj, pa je zemljoradnja mogla da prehrani mnogo ljudi. U Mesopotamiji je padalo malo kiše, a reke su se izlivale neredovno, pa su ljudi zajedno kopali kanale i podizali nasipe. Takav rad tražio je organizovanu vlast, i tako su nastali gradovi i države. Pošto je u ravnici bilo malo kamena i drveta, gradilo se od opeke.
Mesopotamija: Sumeri, Vavilon, Asirija i Persija
Sumeri su na jugu Mesopotamije podigli prve gradove-države, kao što su Ur i Uruk. Grad-država je grad sa okolnim selima i poljima koji ima svoju vlast, vojsku i boga zaštitnika. Krajem IV milenijuma p. n. e. nastalo je klinasto pismo: pisar je zašiljenom trskom utiskivao znake u meku glinu. Hram-kula od opeke zove se zigurat i bio je posvećen bogu zaštitniku grada. Akad je oko XXIV veka p. n. e. ujedinio Mesopotamiju, a u XVIII veku p. n. e. vavilonski kralj Hamurabi dao je da se zapiše zakonik, uklesan na kamenom stubu. Asirija, sa prestonicom Ninive na Tigru, bila je poznata po jakoj vojsci. Persijsko carstvo osnovao je Kir Veliki, koji je 539. p. n. e. osvojio Vavilon, a Darije I podelio je carstvo na oblasti zvane satrapije. Iz Mesopotamije potiču i Ep o Gilgamešu, točak, astronomija i računanje u šezdesetinama.
Fenikija i Judeja
Fenikija je bila uzan pojas zemlje na istočnoj obali Sredozemnog mora, najvećim delom na teritoriji današnjeg Libana. Imala je malo plodne zemlje, a dobre luke, pa su Feničani postali moreplovci i trgovci: prodavali su kedrovo drvo, tkanine bojene purpurom i staklo. Fenikija nikada nije bila jedna država, već niz samostalnih gradova-država (Tir, Sidon, Biblos). Na obalama Sredozemlja osnivali su kolonije, a najpoznatija je Kartagina na severu Afrike. Feničani su stvorili alfabet od 22 znaka; Grci su ga preuzeli i dodali samoglasnike, a od grčkog alfabeta potiču latinica i ćirilica. Jevreji su živeli u Palestini, u dolini reke Jordan. Za razliku od susednih naroda, verovali su u jednog boga; njihova vera je judaizam, a sveta knjiga Stari zavet. Prema Bibliji, Mojsije je izveo Jevreje iz Egipta, kralj Solomon je podigao hram u Jerusalimu, a posle njega se kraljevstvo podelilo na Izrael i Judeju.
Društvo i vlast na Starom istoku
Države Starog istoka bile su monarhije: vlast je imao jedan vladar i prenosio ju je na naslednika. Vlast je bila teokratska, jer se smatralo da vladar vlada u ime bogova, a sveštenici su imali veliku moć. Društvo je bilo raslojeno: na vrhu vladar, ispod njega sveštenici, činovnici i ratnici, zatim trgovci, zanatlije i seljaci, a na dnu robovi. Robovi su najčešće bili ratni zarobljenici ili ljudi koji nisu mogli da vrate dug, i bili su vlasništvo gospodara. Hamurabijev zakonik pokazuje da ljudi nisu bili jednaki pred zakonom: za istu povredu kazna je zavisila od položaja oštećenog. Kviz kratko zahvata i Daleki istok: civilizacije uz Ind u Indiji i uz Hoangho u Kini, kaste, budizam, papir i Kineski zid.