Rimska kultura i rimsko nasleđe u Srbiji — istorija za 5. razred

Gradivo za 5. razred

Rimljani su ostavili tragove koje i danas svakodnevno koristimo: latinicu, rimske brojeve, imena meseci i osnove prava mnogih država. Na tlu današnje Srbije bile su rimske provincije Gornja Mezija, Panonija i Dalmacija, a Singidunum, Sirmijum, Naisus i Viminacijum bili su važni rimski gradovi. U Naisusu, današnjem Nišu, rođen je car Konstantin Veliki.

Na ovoj strani obnavljaš kako su izgledali rimski grad i svakodnevni život, šta je rimsko pravo, kako se pišu rimski brojevi, ko su bili rimski bogovi i pisci i koja se rimska nalazišta nalaze u Srbiji, a zatim odmah prelaziš na pitanja. U kvizu biraš tačan odgovor, povezuješ antičke nazive sa današnjim mestima i rimska imena bogova sa grčkim, prevodiš rimske brojeve i računaš godine i vekove.

Učitavanje lokalnog napretka...
Nauči kroz epizode 14 kratkih epizoda · oko 10 min · pa onda kviz
Vežbaj rimsko nasleđe →

Zašto vežbati rimsko nasleđe na Spremku

Ova oblast zatvara stari vek u 5. razredu i povezuje rimsku istoriju sa mestima koja poznaješ — Beogradom, Nišem, Sremskom Mitrovicom, Kostolcem, Zaječarom i Đerdapom. Pitanja prate gradivo o rimskoj kulturi i tlu Srbije u antičko doba, a svako ima objašnjenje na srpskom koje kaže i zašto su ostali odgovori netačni, pa lakše razlikuješ Panteon od Partenona, rimska imena bogova od grčkih i akvadukt od kanalizacije. Rimske brojeve i računanje godina vežbaš i kroz zadatke u koje sam upisuješ odgovor. Kviz je besplatan i bez registracije.

Gradivo i objašnjenje

Rimski grad i svakodnevni život

Središte rimskog grada bio je forum — glavni trg sa hramovima, sudnicama i tržnicama. Terme su bila javna kupatila sa toplom i hladnom vodom, u kojima su se ljudi i družili. Čistu vodu do grada dovodio je akvadukt, kanal sa blagim padom koji je preko dolina išao po nizu lukova, a otpadne vode odvodila je kanalizacija. U amfiteatrima, od kojih je najpoznatiji Koloseum u Rimu, priređivane su borbe gladijatora, koji su najčešće bili robovi i ratni zarobljenici. Panteon u Rimu je hram svih bogova sa velikom kupolom — ne treba ga mešati sa grčkim Partenonom.

Rimsko pravo, latinski jezik i rimski brojevi

Rimljani su sredinom V veka p. n. e. zapisali zakone na dvanaest tablica i izložili ih na forumu, da svako može da ih pročita. Rimsko pravo je kasnije uticalo na zakone mnogih država, pa se u pravu i danas koriste latinske reči. Latinski je bio jezik vlasti, vojske, zakona i škole. Romanizacija je proces u kome stanovnici osvojenih krajeva postepeno prihvataju latinski jezik, rimske običaje i način života; iz latinskog su nastali italijanski, francuski, španski i rumunski jezik. Srpska latinica je rimsko pismo prilagođeno glasovima srpskog jezika. Rimske cifre su I = 1, V = 5, X = 10, L = 50, C = 100, D = 500 i M = 1000: manja cifra iza veće se dodaje (VI = 6), a ispred veće oduzima (IV = 4). Rimljani nisu imali znak za nulu.

Kalendar, bogovi i pisci

Julijanski kalendar uveo je Gaj Julije Cezar 46. p. n. e.: godina je imala 365 dana, a svaka četvrta bila je prestupna. Po Cezaru je nazvan mesec jul, a po Oktavijanu Avgustu mesec avgust. Rimljani su grčke bogove poistovetili sa svojima: Jupiter je Zevs, Junona Hera, Mars Ares, Venera Afrodita, Merkur Hermes, a Neptun Posejdon. Imena rimskih bogova nose i planete Merkur, Venera, Mars, Jupiter i Saturn. Ciceron je bio najpoznatiji rimski besednik, Tacit istoričar koji je pisao o carevima i germanskim plemenima, a Vergilije pesnik „Eneide“.

Rimsko nasleđe na tlu Srbije

Dunav je dugo bio granica carstva, a duž njega su podignuti logori i utvrđenja. Singidunum (Beograd) bio je utvrđeni vojni logor i grad na ušću Save u Dunav, Viminacijum kod Kostolca smatra se glavnim gradom Gornje Mezije, a Sirmijum (Sremska Mitrovica) bio je u III i IV veku jedna od carskih prestonica. U Naisusu (Niš) rođen je Konstantin Veliki, rimski car koji je 313. godine sa Licinijem doneo Milanski edikt. Kod Gamzigrada, blizu Zaječara, nalazi se Feliks Romulijana, palata cara Galerija upisana na listu svetske baštine UNESCO-a. U Đerdapu su Tabula Traiana i ostaci stubova Trajanovog mosta kod Kladova. Kroz Srbiju je prolazio Vojni put (Via Militaris), od Singidunuma preko Naisusa ka Konstantinopolju.

Ključni pojmovi

Akvadukt

Rimski vodovod koji je, sa blagim padom i preko lukova, dovodio čistu vodu sa izvora do grada.

Romanizacija

Postepeno prihvatanje latinskog jezika, rimskih običaja i načina života u osvojenim krajevima.

Sirmijum

Rimski grad na mestu današnje Sremske Mitrovice, u III i IV veku jedna od carskih prestonica.

Feliks Romulijana

Palata cara Galerija kod Gamzigrada, blizu Zaječara, nazvana po njegovoj majci Romuli.

Najčešće greške

Pokreni kviz → Pogledaj povezane oblasti

Sledeći korak

Posle kratkog ponavljanja pokreni kviz, a zatim nastavi kroz povezane oblasti ili se vrati na razredni pregled.

Pokreni kviz Istorija za osnovce 5. razred

Česta pitanja

Koji su rimski gradovi bili na tlu današnje Srbije?

Najpoznatiji su Singidunum (Beograd), Sirmijum (Sremska Mitrovica), Naisus (Niš) i Viminacijum (kod Kostolca). Sirmijum je bio jedna od carskih prestonica, Viminacijum se smatra glavnim gradom Gornje Mezije, a u Naisusu je rođen Konstantin Veliki. Uz njih se uči i Feliks Romulijana kod Gamzigrada, blizu Zaječara.

Kako se čitaju rimski brojevi?

Svaka cifra ima svoju vrednost: I = 1, V = 5, X = 10, L = 50, C = 100, D = 500, M = 1000. Kada manja cifra stoji iza veće, vrednosti se sabiraju (XV = 15), a kada stoji ispred veće, oduzima se (XL = 40). Ista cifra se zaredom piše najviše tri puta. Rimskim brojevima i danas označavamo vekove, na primer XXI vek.

Zašto pravoslavni Božić pada 7. januara?

Crkva praznike računa po julijanskom kalendaru, koji je uveo Julije Cezar, a on danas kasni 13 dana za gregorijanskim. Zato 25. decembar po julijanskom kalendaru pada 7. januara po gregorijanskom.

Pokreni kviz →