Hrišćanska crkva i islamski svet — istorija za 6. razred

Gradivo za 6. razred

U ranom srednjem veku hrišćanstvo se proširilo na veći deo Evrope, a 1054. godine hrišćanska crkva podelila se na pravoslavnu i rimokatoličku. U isto vreme, početkom VII veka, na Arabijskom poluostrvu nastao je islam, a Arabljani su za oko jedan vek stvorili carstvo od Pirinejskog poluostrva do granica Indije. U 6. razredu uči se kako su bile uređene crkva i monaštvo, šta je islam i šta je Evropa preuzela od islamskog sveta.

Na ovoj strani ukratko obnavljaš gradivo, a zatim vežbaš u kvizu. Tamo razvrstavaš pojmove na hrišćanske i islamske i na pojmove Zapadne i Istočne crkve, povezuješ gradove islamskog sveta sa njihovim značajem, ređaš događaje od hidžre do Velikog raskola i računaš vekove i razmake između godina.

Učitavanje lokalnog napretka...
Nauči kroz epizode 13 kratkih epizoda · oko 9 min · pa onda kviz
Vežbaj crkvu i islamski svet →

Zašto vežbati crkvu i islam na Spremku

U ovoj lekciji ima mnogo novih reči koje se lako zamene: papa i patrijarh, opat i iguman, hidžra i hadžiluk, a uz njih i godine 622, 632, 711, 732. i 1054. U kvizu razvrstavaš pojmove, povezuješ gradove sa njihovim značajem i ređaš događaje, a vere su u pitanjima opisane neutralno. Kviz prati gradivo 6. razreda, uz svaki odgovor dobijaš objašnjenje na srpskom, a besplatan je i bez registracije.

Gradivo i objašnjenje

Crkva i monaštvo u ranom srednjem veku

Hristijanizacija (pokrštavanje) je proces kojim narodi i njihovi vladari prihvataju hrišćanstvo; kada bi vladar primio novu veru, za njim su je prihvatali vlastela, vojska i narod, pa su misionari često prvo pridobijali vladare. Poglavar crkve na Zapadu bio je papa, rimski episkop, a na hrišćanskom Istoku najveći ugled imao je carigradski patrijarh. Crkvom u jednoj oblasti upravljao je episkop (na Zapadu biskup). Crkva je bila jedan od najvećih zemljoposednika. Monasi su živeli u manastirima po strogim pravilima. Benedikt iz Nursije osnovao je u VI veku manastir Monte Kasino, a benediktinci su živeli po pravilu „Moli se i radi“. U pisarnici manastira, skriptorijumu, monasi su ručno prepisivali knjige na pergamentu, pa su manastiri bili središta pismenosti. Starešina manastira na Zapadu zvao se opat, a u pravoslavnoj crkvi iguman.

Veliki raskol 1054. godine

Razlike između Zapada i Istoka rasle su vekovima: na Zapadu se služilo na latinskom, a na Istoku na grčkom, razlikovali su se obredi, a papa je tražio vrhovnu vlast nad celom crkvom, što carigradski patrijarh nije prihvatao. Godine 1054. papini izaslanici i patrijarh Mihailo Kerularije uzajamno su se izopštili (anatemisali), što se uzima kao početak raskola. Od tada postoje pravoslavna (istočna) crkva, sa središtem u Carigradu, i rimokatolička (zapadna) crkva, sa središtem u Rimu, koje su se dalje razvijale odvojeno. Naziv „katolička“ potiče od grčke reči koja znači „opšti, vaseljenski“.

Nastanak islama

Islam je nastao početkom VII veka na Arabijskom poluostrvu, u Meki i Medini. Propovedao ga je Muhamed, rođen u Meki oko 570. godine, koga muslimani smatraju Božjim prorokom. Godine 622. Muhamed je prešao iz Meke u Medinu; taj prelazak zove se hidžra i od njega muslimani računaju godine. Islam je monoteistička vera, kao hrišćanstvo i judaizam, a reč „islam“ znači predanost Bogu. Sveta knjiga muslimana je Kuran, bogomolja je džamija, a sa minareta se vernici pozivaju na molitvu. U Meki se nalazi svetilište Kaba. Među stubovima islama su molitva pet puta dnevno, post u ramazanu i hodočašće u Meku. Posle Muhamedove smrti 632. muslimane su vodili kalifi, koji su imali versku i svetovnu vlast, a njihova država zove se kalifat.

Arabljanska osvajanja i arapska nauka

Islam je ujedinio zavađena arapska plemena. Arabljani su u VII veku srušili Persijsko carstvo i Vizantiji oduzeli Siriju, Palestinu i Egipat, a zatim i severnu Afriku. Godine 711. prešli su preko Gibraltarskog moreuza na Pirinejsko poluostrvo, ali su ih Franci zaustavili kod Poatjea 732. Carigrad su opsedali, ali ga nisu osvojili. Hrišćani i Jevreji u osvojenim zemljama po pravilu su zadržavali svoju veru, uz poseban porez. Prestonice kalifata bile su Damask, pa Bagdad na Tigru, osnovan 762, a središte muslimanske vlasti na Pirinejskom poluostrvu bila je Kordoba. Arapski učenjaci prevodili su i proučavali dela grčkih filozofa i naučnika, razvijali algebru i preneli Evropi brojeve iz Indije, koje zovemo „arapskim“, i papir iz Kine. Znanja su u Evropu najviše stizala preko muslimanske Španije i Sicilije.

Ključni pojmovi

Veliki raskol (1054)

Podela hrišćanske crkve na pravoslavnu, sa središtem u Carigradu, i rimokatoličku, sa središtem u Rimu.

Benediktinci

Monaški red Benedikta iz Nursije, sa pravilom „Moli se i radi“.

Hidžra (622)

Muhamedov prelazak iz Meke u Medinu; od nje počinje islamsko računanje vremena.

Kalifat

Država kojom vlada kalif, Muhamedov naslednik sa verskom i svetovnom vlašću.

Najčešće greške

Pokreni kviz → Pogledaj povezane oblasti

Sledeći korak

Posle kratkog ponavljanja pokreni kviz, a zatim nastavi kroz povezane oblasti ili se vrati na razredni pregled.

Pokreni kviz Istorija za osnovce 6. razred

Česta pitanja

Šta je bio uzrok Velikog raskola?

Jedan od glavnih uzroka bio je spor oko papine vlasti: papa je tražio vrhovnu vlast nad celom crkvom, što carigradski patrijarh nije prihvatao. Razlikovali su se i jezik bogosluženja (latinski i grčki) i obredi.

Zašto su manastiri bili središta pismenosti?

Monasi su u skriptorijumima ručno prepisivali, ukrašavali i čuvali knjige, a mnogi manastiri imali su i škole. Pre štampe, knjige su se mogle umnožavati samo prepisivanjem.

Šta je Evropa upoznala posredstvom Arabljana?

Preko Arabljana Evropa je upoznala indijske brojeve, koje zovemo arapskim, papir iz Kine i prevode dela grčkih filozofa i naučnika. Najvažniji most bile su muslimanska Španija i Sicilija.

Pokreni kviz →