Sloveni pre i posle seobe
Prema mišljenju većine istoričara, prapostojbina Slovena bila je u istočnoj Evropi, severno od Karpata. Prema prostoru na kome su se naselili, Sloveni se dele na istočne (Rusi, Ukrajinci, Belorusi), zapadne (Poljaci, Česi, Slovaci, Lužički Srbi) i južne (Srbi, Hrvati, Slovenci i drugi). Bili su pre svega zemljoradnici i stočari, a bavili su se i lovom, ribolovom i pčelarstvom. Živeli su u drvenim kućama, često delom ukopanim u zemlju, i u porodičnim zadrugama. Srodne porodice činile su rod, a više rodova pleme; o zajedničkim poslovima odlučivao je skup odraslih muškaraca. Stari Sloveni bili su mnogobošci: vrhovni bog bio je Perun, bog groma i munje, a verovali su i u vile, duhove prirode i duhove predaka. Pošto nisu imali pismo, o njima saznajemo uglavnom iz vizantijskih spisa.
Doseljavanje na Balkan i Porfirogenitov spis
U VI veku Sloveni su, često zajedno sa Avarima, upadali preko Dunava u pljačkaškim pohodima. Avari su bili nomadi iz Azije sa državom u Panonskoj niziji, a njihov vladar nosio je titulu kagan; Avarski kaganat razbio je krajem VIII veka Karlo Veliki. Početkom VII veka Vizantija je vodila teške ratove sa Persijancima, pa granica na Dunavu nije bila dovoljno branjena i Sloveni su se naselili širom Balkana. Vizantija je zadržala primorske gradove i oblasti oko Carigrada i Soluna. Oblasti Slovena do kojih carska vlast nije stvarno sezala Vizantinci su nazivali sklavinijama. Osnovna teritorijalna jedinica bila je župa, na čelu sa županom. Najvažniji pisani izvor o doseljavanju Srba i Hrvata je spis „O upravljanju carstvom“, koji je car Konstantin Porfirogenit u X veku napisao kao savet sinu Romanu. Prema njemu, Srbi su došli iz Bele Srbije na severu u doba cara Heraklija (610–641). Porfirogenit je pisao oko tri veka posle tih događaja, pa istoričari njegove podatke upoređuju sa drugim izvorima.
Starosedeoci i prožimanje
Starosedeoci su stanovništvo koje je na nekom prostoru živelo pre doseljavanja novog naroda. Na Balkanu su Sloveni zatekli Romeje, stanovnike Vizantije, romanizovano stanovništvo primorskih gradova Dalmacije (Zadar, Split, Trogir, Dubrovnik, Kotor), Vlahe, romanizovane stočare koji su se povukli u planine, i Arbanase u planinskim oblastima na prostoru današnje Albanije. Prema Porfirogenitu, Dubrovnik i Split naselilo je romanizovano stanovništvo izbeglo iz razorenih rimskih gradova. Sloveni i starosedeoci su se prožimali: Sloveni su od starosedelaca postepeno primili hrišćanstvo, gradnju u kamenu i nazive mnogih mesta (Naisus → Niš), a deo starosedelaca primio je slovenski jezik i običaje.
Susedi: Bugarska, Hrvatska i Velika Moravska
Bugari, narod iz Azije, prešli su u VII veku Dunav i potčinili tamošnje Slovene; država između Dunava i Balkanskih planina priznata je od Vizantije 681. godine. Bugara je bilo manje, pa su primili jezik i običaje slovenske većine. Simeon (893–927) bio je prvi bugarski vladar koji je uzeo titulu cara; u njegovo doba država je bila najmoćnija na Balkanu i cvetala je književnost na slovenskom jeziku, a 924. zavladao je i Srbijom. Krajem X i početkom XI veka car Samuilo, sa središtima u Prespi i Ohridu, dugo je ratovao sa Vasilijem II, koji ga je pobedio na Belasici 1014. godine. Hrvati su se naselili u Dalmaciji i delu Panonije, a Tomislav je oko 925. postao prvi hrvatski kralj. Velika Moravska bila je država zapadnih Slovena; njen knez Rastislav tražio je učitelje vere koji propovedaju na narodnom jeziku, pa je Vizantija 863. poslala Ćirila i Metodija. Velika Moravska propala je početkom X veka pod udarima Mađara.