Srpske zemlje u ranom srednjem veku — istorija za 6. razred

Gradivo za 6. razred

Posle doseljavanja na Balkansko poluostrvo Srbi su živeli u više zemalja: Raška je bila u unutrašnjosti, a Duklja, Travunija, Zahumlje i Paganija u primorju. O prvim srpskim knezovima najviše saznajemo iz dela „O upravljanju carstvom“, koje je sredinom X veka napisao vizantijski car Konstantin Porfirogenit. U 6. razredu uči se kako su se smenjivale prve srpske dinastije, kako su Srbi primili hrišćanstvo i kako je nastala slovenska pismenost.

Na ovoj strani ukratko obnavljaš gradivo, a zatim vežbaš u kvizu. Tamo povezuješ vladare sa onim po čemu su poznati i zemlje sa njihovim položajem, ređaš događaje od Vlastimira do Miroslavljevog jevanđelja, razlikuješ pisane i materijalne izvore i upisuješ godine i vekove.

Učitavanje lokalnog napretka...

Nauči kroz epizode 14 kratkih epizoda · oko 10 min · pa onda kviz

Vežbaj srpske zemlje →

Put učenja

Preporučeni redosled

Kratak put kroz ovu i povezane oblasti.

Zašto vežbati srpske zemlje na Spremku

U ovoj lekciji se na malom prostoru smenjuju mnoga imena — Vlastimir, Mutimir, Časlav, Jovan Vladimir, Vojislav, Mihailo, Bodin i Vukan — i nekoliko zemalja sa sličnim nazivima. Kviz ih stavlja jedne pored drugih, pa vežbaš da ih povežeš sa pravim vekom, zemljom i događajem. Posebno su obrađene klasične zamke: glagoljica i ćirilica, Velika Moravska i naša Morava, kruna od pape i od cara. Godine i vekove upisuješ sam, a uz svaki odgovor dobijaš objašnjenje na srpskom. Kviz je besplatan i bez registracije.

Srpske zemlje i njihov položaj

Raška se prostirala u unutrašnjosti, a ime je dobila po gradu Rasu, svom središtu. Ostaci tvrđave Ras i crkva Svetog Petra nalaze se kod današnjeg Novog Pazara. Duklja se od XI veka sve češće naziva Zeta. Travunija je bila mala primorska zemlja oko Trebinja, a Zahumlje, zvano i Hum, prostiralo se od Neretve do Dubrovnika. Paganija je ležala između Cetine i Neretve; ime je dobila jer su njeni stanovnici duže od ostalih ostali mnogobošci („pagani“). Bosna je, kao i Raška, bila u unutrašnjosti. Zemlje su se delile na župe, kojima su upravljali župani, a vladar Raške u XI i XII veku nosio je titulu veliki župan.

Prve dinastije: Vlastimirovići i Vojislavljevići

Prva poznata srpska dinastija nazvana je po knezu Vlastimiru, koji je u prvoj polovini IX veka odbio napad Bugara. Bugarski car Simeon kasnije je pokorio Srbiju, ali je posle njegove smrti knez Časlav, uz pomoć Vizantije, u prvoj polovini X veka obnovio kneževinu; on je poslednji poznati Vlastimirović. Krajem X veka bugarski car Samuilo zauzeo je Duklju i zarobio kneza Jovana Vladimira, koga crkva poštuje kao svetitelja. Posle pobede Vasilija II nad Samuilom (1014) Vizantija je vladala i srpskim zemljama, a Stefan Vojislav je u prvoj polovini XI veka oslobodio Duklju. Njegov sin Mihailo dobio je 1077. godine kraljevsku krunu od pape Grgura VII, pa je Duklja postala kraljevina. Mihailov sin Konstantin Bodin proširio je vlast na Rašku i Bosnu i u Raškoj postavio Vukana. Posle Bodinove smrti Duklja je oslabila, a vodeća srpska zemlja postala je Raška velikog župana Vukana, koji je ratovao sa Vizantijom.

Pokrštavanje Srba

Pre pokrštavanja Sloveni su bili mnogobošci; najpoznatiji bog bio je Perun, bog groma. Srbi su hrišćanstvo konačno primili u IX veku, u vreme kneza Mutimira, Vlastimirovog sina, i vizantijskog cara Vasilija I. Srbe u unutrašnjosti pokrštavali su uglavnom misionari iz Vizantije, pa su prihvatili vizantijsku crkvenu kulturu, dok je u primorju, blizu latinskih gradova na obali, bio jači uticaj Rima. Vladari su hrišćanstvo prihvatali i zato što im je donosilo podršku crkve i ugled među hrišćanskim državama.

Ćirilo i Metodije i slovenska pismenost

Braća Konstantin (Ćirilo) i Metodije bila su iz Soluna i znala su slovenski jezik. Na poziv kneza Rastislava otišli su 863. godine u Veliku Moravsku, slovensku državu u srednjoj Evropi, da propovedaju na jeziku koji narod razume. Ćirilo je sastavio glagoljicu, prvo slovensko pismo, a braća su crkvene knjige prevela na staroslovenski jezik. Posle Metodijeve smrti (885) franačko sveštenstvo proteralo je njihove učenike, koji su prešli u Bugarsku. Tamo je krajem IX ili početkom X veka nastala ćirilica, čija je većina slova preuzeta iz grčkog pisma; učenici su je nazvali u čast svog učitelja. Kliment i Naum širili su pismenost u Ohridu. Iz kraja XII veka potiče Miroslavljevo jevanđelje, napisano ćirilicom za humskog kneza Miroslava, brata Stefana Nemanje, i ukrašeno inicijalima i minijaturama.

Ključni pojmovi

Veliki župan

Titula vladara Raške u XI i XII veku, koji je bio prvi među županima.

Kralj Mihailo

Dukljanski vladar koji je 1077. godine dobio kraljevsku krunu od pape Grgura VII.

Glagoljica

Prvo slovensko pismo, koje je sastavio Konstantin (Ćirilo) za misiju u Velikoj Moravskoj.

Miroslavljevo jevanđelje

Ćirilična rukopisna knjiga s kraja XII veka, napisana za humskog kneza Miroslava.

Najčešće greške

• Ćirilo i Metodije su sastavili ćirilicu. → Ćirilo je sastavio glagoljicu; ćirilicu su kasnije, u Bugarskoj, sastavili njihovi učenici.
• Kralj Mihailo je krunu dobio od vizantijskog cara. → Dobio ju je 1077. od pape Grgura VII, jer je želeo da se osamostali od Vizantije.
• Raška je bila primorska zemlja. → Raška je bila u unutrašnjosti; uz more su ležale Duklja, Travunija, Zahumlje i Paganija.
• Velika Moravska je bila država u dolini Morave u Srbiji. → Bila je slovenska država u srednjoj Evropi, nazvana po reci Moravi koja teče kroz današnju Češku.
• Vlastimir i Mihailo pripadaju istoj dinastiji. → Vlastimir je Vlastimirović iz Srbije (IX vek), a Mihailo Vojislavljević iz Duklje (XI vek).

Pokreni kviz → Pogledaj povezane oblasti

Sledeći korak

Posle kratkog ponavljanja pokreni kviz, a zatim nastavi kroz povezane oblasti ili se vrati na razredni pregled.

Pokreni kviz Istorija za osnovce 6. razred

Česta pitanja

Koje su bile srpske zemlje u ranom srednjem veku?

U unutrašnjosti je bila Raška (Srbija), sa središtem u Rasu, a u primorju Duklja (kasnije Zeta), Travunija oko Trebinja, Zahumlje (Hum) od Neretve do Dubrovnika i Paganija između Cetine i Neretve. Najvažniji izvor o njima je delo „O upravljanju carstvom“ Konstantina Porfirogenita iz X veka.

Ko je sastavio ćirilicu?

Ćirilicu su sastavili učenici Ćirila i Metodija u Bugarskoj, krajem IX ili početkom X veka, i nazvali je po svom učitelju. Sam Ćirilo sastavio je glagoljicu, prvo slovensko pismo. Većina slova ćirilice preuzeta je iz grčkog pisma.

Ko je prvi u srpskim zemljama dobio kraljevsku krunu?

Dukljanski vladar Mihailo, sin Stefana Vojislava, dobio je kraljevsku krunu 1077. godine od pape Grgura VII, pa je Duklja postala kraljevina. U Raškoj je kraljevsku krunu prvi dobio Stefan Prvovenčani, tek 1217. godine.

Pokreni kviz →