Nemanjići od Nemanje do Milutina — istorija za 6. razred

Gradivo za 6. razred

Stefan Nemanja postao je veliki župan Raške u drugoj polovini XII veka i postao osnivač dinastije Nemanjića. Za vreme njegovih potomaka Srbija je postala kraljevina, Srpska crkva dobila je samostalnost, nastali su manastiri Studenica, Hilandar, Žiča, Mileševa, Sopoćani i Gračanica, a država se obogatila od rudnika srebra i trgovine sa Dubrovčanima.

Na ovoj strani ukratko obnavljaš gradivo od Nemanje do kralja Milutina, a zatim vežbaš u kvizu. Tamo povezuješ vladare sa njihovim zadužbinama, ređaš događaje, razlikuješ pisane i materijalne izvore, odgovaraš na pitanja o srodstvu među Nemanjićima i upisuješ godine koje se najčešće mešaju.

Učitavanje lokalnog napretka...
Nauči kroz epizode 16 kratkih epizoda · oko 11 min · pa onda kviz
Vežbaj Nemanjiće →

Zašto vežbati Nemanjiće na Spremku

Nemanjića ima mnogo, imena im se ponavljaju, a godine 1196, 1198, 1217 i 1219 stoje veoma blizu jedna drugoj. Kviz zato posebno vežba redosled vladara, srodstvo (sin, unuk, brat) i zadužbine: ko je podigao Studenicu, a ko Mileševu, Sopoćane ili Gračanicu. Uz svaki odgovor dobijaš objašnjenje na srpskom koje kaže i zašto su ostali odgovori netačni. Godine i trajanje vladavine upisuješ sam. Kviz je besplatan i bez registracije.

Gradivo i objašnjenje

Stefan Nemanja i Hilandar

U XII veku Raška je priznavala vrhovnu vlast Vizantije, a car Manojlo I Komnin primorao je i Nemanju da prizna njegovu vlast. Nemanja je postao veliki župan oko 1166. godine (neki izvori navode 1168), a posle Manojlove smrti 1180. iskoristio je slabljenje Vizantije i proširio državu. Godine 1189. dočekao je u Nišu cara Fridriha Barbarosu, vođu Trećeg krstaškog rata, i ponudio mu savez protiv Vizantije, ali ga car nije prihvatio. Posle sukoba sa Vizantijom mir je učvršćen brakom Nemanjinog sina Stefana i Evdokije iz vizantijske carske porodice. Nemanja je podigao Studenicu i Đurđeve stupove kod Rasa. Godine 1196. odrekao se prestola u korist sina Stefana i zamonašio se kao Simeon. Sa najmlađim sinom Savom osnovao je 1198. manastir Hilandar na Svetoj Gori, koji je postao središte srpske pismenosti; umro je u Hilandaru, a mošti su mu kasnije prenete u Studenicu.

Stefan Prvovenčani i Sveti Sava

Nemanjin najstariji sin Vukan sukobio se, uz pomoć Ugarske, sa bratom Stefanom oko vlasti, a Sava ih je izmirio nad očevim moštima u Studenici. Stefan je 1217. godine dobio kraljevsku krunu od pape i postao prvi krunisani kralj iz dinastije Nemanjića — zato se zove Prvovenčani. Napisao je Žitije Svetog Simeona i podigao Žiču. Sava, rođen kao Rastko, izborio je 1219. godine samostalnost (autokefalnost) Srpske crkve i postao prvi srpski arhiepiskop. Samostalnost je dobio u Nikeji, jer su Carigrad od 1204. držali krstaši, pa su vizantijski car i patrijarh boravili tamo. Prvo sedište arhiepiskopije bilo je u Žiči. Sava je priredio Zakonopravilo (Nomokanon), zbornik crkvenih i građanskih propisa. Umro je u Trnovu, a kralj Vladislav preneo je njegove mošti u Mileševu.

Od Uroša I do Dragutina

Posle Stefana Prvovenčanog vladali su redom njegovi sinovi Radoslav, Vladislav i Uroš I. Vladislav je podigao Mileševu, a Uroš I, koji je vladao od 1243. do 1276, Sopoćane. U njegovo vreme došli su Sasi, rudari nemačkog porekla, a rudnik Brskovo bio je jedan od prvih poznatih srpskih rudnika. Srpski rudnici bili su poznati pre svega po srebru, a vladari su kovali srebrni dinar. Godine 1276. Uroša I je, uz pomoć Ugarske, zbacio sin Dragutin. Na saboru u Deževu 1282. Dragutin je glavnu vlast prepustio mlađem bratu Milutinu; prema srpskim izvorima, zato što je teško povredio nogu pri padu s konja. Dragutin je 1284. od ugarskog kralja dobio Mačvu i Beograd i tako postao prvi srpski vladar koji je držao Beograd.

Kralj Milutin, rudnici i Dubrovčani

Kralj Milutin vladao je od 1282. do 1321. godine. Na početku vladavine osvojio je Skoplje i državu je širio na jug, na račun Vizantije. Godine 1299. oženio se Simonidom, ćerkom vizantijskog cara Andronika II Paleologa, i tako sklopio mir sa Vizantijom, koja mu je priznala osvojene krajeve. Prihodi od rudnika srebra i trgovine omogućili su mu da podigne mnogo zadužbina, među njima Gračanicu, Banjsku, svoju grobnu crkvu, i Bogorodicu Ljevišku u Prizrenu. Dubrovčani su u Srbiji bili pre svega trgovci: izvozili su srebro i druge metale, a donosili so, tkanine i luksuznu robu. O toj trgovini mnogo saznajemo iz dubrovačkog arhiva. Studenica, Mileševa i Sopoćani pripadaju raškoj graditeljskoj školi. Milutina je 1321. nasledio sin Stefan Dečanski.

Ključni pojmovi

Autokefalnost

Samostalnost crkve koja sama bira svog poglavara; Srpska crkva ju je stekla 1219. godine.

Zadužbina

Crkva ili manastir koji vladar ili vlastelin podiže „za dušu“ i daruje zemljom i selima.

Zakonopravilo (Nomokanon)

Zbornik crkvenih i građanskih propisa koji je priredio Sveti Sava, prvi pravni zbornik u Srbiji.

Sasi

Rudari nemačkog porekla koji su u XIII veku, u vreme Uroša I, preko Ugarske došli u Srbiju.

Najčešće greške

Pokreni kviz → Pogledaj povezane oblasti

Sledeći korak

Posle kratkog ponavljanja pokreni kviz, a zatim nastavi kroz povezane oblasti ili se vrati na razredni pregled.

Pokreni kviz Istorija za osnovce 6. razred

Česta pitanja

Koja je razlika između 1217. i 1219. godine?

Godine 1217. Stefan Prvovenčani dobio je kraljevsku krunu od pape i Srbija je postala kraljevina. Dve godine kasnije, 1219, njegov brat Sava izborio je u Nikeji samostalnost (autokefalnost) Srpske crkve i postao prvi srpski arhiepiskop.

Ko je osnovao Hilandar?

Hilandar su 1198. godine na Svetoj Gori (Atosu) osnovali Stefan Nemanja, tada monah Simeon, i njegov sin Sava. Hilandar je postao jedno od glavnih središta srpske pismenosti i kulture, jer su se u njemu prepisivale i prevodile knjige i pisala žitija.

Koje su zadužbine kralja Milutina?

Najpoznatije Milutinove zadužbine su Gračanica, Banjska, koju je podigao kao svoju grobnu crkvu, i Bogorodica Ljeviška u Prizrenu, koju je obnovio i oslikao početkom XIV veka. Gradnju su mu omogućili prihodi od rudnika srebra i trgovine.

Pokreni kviz →