Grad, komuna i esnafi
Gradovi su nicali uz zamkove i manastire, u lukama, na raskrsnicama puteva i uz mostove. Bili su opasani zidinama sa kulama, pa su ulice bile uske, često neravne i prljave, a drvene kuće sklone požaru. Grad koji je otkupom ili borbom od svog gospodara stekao pravo na samoupravu zvao se komuna; povlastice su zapisivane u gradsku povelju, a gradom je upravljalo gradsko veće sa gradonačelnikom, u kome su najveći uticaj imale najbogatije trgovačke porodice. Po izreci „Gradski vazduh čini slobodnim“, kmet koji je dovoljno dugo živeo u gradu postajao je slobodan. Zanatlije iste struke udruživale su se u esnafe (cehove), koji su propisivali cene, kvalitet i broj šegrta i kalfi i štitili članove od konkurencije. Zanatlija je napredovao od šegrta preko kalfe do majstora, a da bi postao majstor, morao je da izradi majstorski rad.
Trgovina, sajmovi i novac
Venecija i Đenova vodile su pomorsku trgovinu sa Istokom na Sredozemlju i donosile začine i svilu. Na Severnom i Baltičkom moru trgovala je Hanza, savez uglavnom nemačkih trgovačkih gradova, među kojima je najvažniji bio Libek. Trgovci su se u određeno doba godine okupljali na sajmovima, od kojih su najpoznatiji bili sajmovi u Šampanji, a gospodari su ih štitili jer su od taksi imali prihod. Na sajmu je kružio novac mnogih vladara, pa su menjači novca razmenjivali kovanice i davali zajmove; od njih su nastali bankari, najpre u Italiji, a reč banka potiče od italijanske reči za klupu menjača. Kako su gradovi jačali, naturalnu privredu sve više je zamenjivala novčana.
Selo, dvor i svakodnevni život
Vlastelinstvo je bio posed feudalnog gospodara sa zamkom, selima, njivama i šumama. Kmet je bio vezan za zemlju: nije smeo bez dozvole da napusti posed, radio je na gospodarevoj zemlji i davao mu deo prinosa. Tropoljni sistem, u kome je svake godine jedan od tri dela zemlje ostajao neobrađen, povećao je prinose. Seljaci su jeli uglavnom hleb, kašu, povrće i mahunarke, a lov u šumi pripadao je gospodaru. Dečak plemićkog porekla napredovao je od paža preko štitonoše do viteza; vitez je morao da bude hrabar i veran svom senioru, a na turnirima su se vitezovi nadmetali u jahanju i borbi. Žena je najčešće bila pod vlašću oca, a posle udaje muža, a većina dece je rano počinjala da radi. Sredinom XIV veka (od 1347) Evropu je zahvatila kuga, nazvana crna smrt, koju su na ljude prenosile buve sa pacova; zbog manjka radnika seljaci su posle nje tražili bolji položaj. Učenja koja odstupaju od zvaničnog učenja crkve nazivana su jeresima; takva su bila bogumilstvo, nastalo u X veku u Bugarskoj, i učenje katara u južnoj Francuskoj. Inkvizicija, crkveni sud Rimokatoličke crkve, od XIII veka je progonila one koje je smatrala jereticima.
Škole, univerziteti, umetnost i pronalasci
Na Zapadu je latinski bio jezik crkve, nauke i škole. Knjige su se ručno prepisivale u manastirima, najčešće na pergamentu, i ukrašavale minijaturama. Pre univerziteta učilo se u manastirskim i katedralnim školama. Osnovu obrazovanja činilo je sedam slobodnih veština, među kojima gramatika, aritmetika i astronomija, a medicina, pravo i teologija izučavali su se tek na višim fakultetima univerziteta. Najstarijim univerzitetom smatra se Bolonja (prema tradiciji 1088), poznata po pravu; Pariz je bio poznat po teologiji, a među najstarijima je i Oksford. Romaniku (XI–XII vek) prepoznajemo po debelim zidovima, polukružnim lukovima i malim prozorima, a gotiku, koja nastaje u XII veku, po šiljatim lukovima, visokim tornjevima i velikim prozorima sa vitražima, kao kod Notr Dama u Parizu. Kompas, barut i papir potiču iz Kine, a naočare i mehanički sat nastali su u Evropi krajem XIII veka. Legenda o kralju Arturu, koji je okupljao vitezove za Okruglim stolom, nije potvrđena pouzdanim izvorima.