Velika seoba naroda i varvarska kraljevstva
Huni, nomadi i konjanici iz azijskih stepa, napali su krajem IV veka Gote, a Goti su se povukli ka granicama Rimskog carstva; za njima su krenuli i drugi narodi. Najpoznatiji hunski vladar bio je Atila (V vek). Rimljani su narode izvan grčko-rimskog sveta nazivali varvarima. Germanska plemena osnovala su na tlu Zapadnog rimskog carstva varvarska kraljevstva: Ostrogoti pod Teodorihom u Italiji, Vizigoti na Pirinejskom poluostrvu, Vandali u severnoj Africi sa središtem u Kartagini, Anglosaksonci u Britaniji, a Franci u Galiji. Po Vandalima, koji su 455. opljačkali Rim, nastala je reč „vandalizam“, po Anglima ime Engleske, po Langobardima Lombardija, a po Francima Francuska. Većina tih kraljevstava trajala je kratko.
Novi narodi: Bugari, Mađari i Vikinzi
Bugari su krajem VII veka prešli Dunav, nastanili se uz njegov donji tok i sa tamošnjim Slovenima stvorili državu; vremenom su se sa njima pomešali i primili slovenski jezik. Mađari, nomadi i konjanici iz istočnoevropskih stepa, nastanili su se oko 896. godine u Panonskoj niziji i odatle upadali u zapadnu Evropu. Posle poraza od nemačkog kralja Otona I 955. godine primili su hrišćanstvo i oko 1000. godine osnovali Kraljevinu Ugarsku. Vikinzi, ili Normani, bili su moreplovci iz Skandinavije. Njihovi dugi i plitki brodovi plovili su i rekama, pa su stizali do Pariza, a po njima je oblast na severu Francuske nazvana Normandija.
Franačka: od Hlodovika do Verdenskog ugovora
Franke je krajem V veka ujedinio kralj Hlodovik iz dinastije Merovinga. Primanjem hrišćanstva stekao je podršku Crkve i romanizovanog stanovništva Galije. Za poslednjih Merovinga, „lenjih kraljeva“, stvarnu vlast imao je majordom, upravnik dvora. Majordom Karlo Martel zaustavio je Arabljane kod Poatjea 732. godine, a njegov sin Pipin Mali postao je 751. prvi kralj iz dinastije Karolinga i papi poklonio oblast u srednjoj Italiji, od koje je nastala Papska država. Karlo Veliki osvojio je Langobardsko kraljevstvo, pokorio Saksonce i Avare, a granice je branio markama. Na Božić 800. godine papa Lav III krunisao ga je za cara u Rimu. Sedište dvora bilo mu je u Ahenu, a u doba karolinške obnove osnivane su škole i prepisivane stare knjige. Verdenskim ugovorom 843. godine njegovi unuci podelili su Franačku na tri dela; iz zapadnog dela kasnije se razvila Francuska, a iz istočnog Nemačka. Nemački kralj Oton I krunisan je za cara 962, čime je nastalo Sveto rimsko carstvo.
Feudalno društvo
Feud je zemljišni posed koji senior daje vazalu. Vazal se vazalnom zakletvom obavezivao na vernost i pre svega vojnu službu, a senior mu je davao feud i zaštitu. Na vrhu feudalne lestvice bio je kralj, ispod njega krupni feudalci (vojvode, grofovi), a na dnu vitezovi. Po pravilu „vazal mog vazala nije moj vazal“, kralj nije mogao da zapoveda vazalima svojih grofova, pa mu je vlast često bila slaba. Vlastelinstvo je bio veliki posed feudalca, na kome su živeli kmetovi, zavisni seljaci vezani za zemlju. Kmet nije bio rob: imao je kuću, porodicu i zemlju, ali je radio kuluk na gospodarevoj zemlji, davao deo prinosa gospodaru i desetak Crkvi. Prema srednjovekovnoj zamisli, sveštenstvo se moli, plemstvo ratuje i štiti, a treći stalež radi i hrani ostale. U naturalnoj privredi proizvodilo se uglavnom za sopstvene potrebe, a novca i trgovine bilo je malo.