Kada i gde traje srednji vek
Redosled istorijskih razdoblja je: praistorija, stari vek, srednji vek, novi vek i savremeno doba. Srednji vek se tako zove jer se nalazi između starog i novog veka. Za njegov kraj navode se dve godine, 1453, kada su Turci Osmanlije osvojili Carigrad, i 1492, kada je Kristifor Kolumbo stigao do Amerike; nijedna od njih nije „pogrešna“. Na prostoru Evrope, Sredozemlja i Bliskog istoka razvijala su se tada tri sveta: zapadnoevropski (latinski), vizantijski i islamski. Na Zapadu je jezik crkve, škola i knjiga bio latinski, u Vizantiji grčki, a u islamskom svetu arapski. Razdoblje posle srednjeg veka, rani novi vek, program naziva i predindustrijskim dobom, jer se još proizvodilo ručno, bez mašina i fabrika.
Pisani i materijalni izvori
Istorijski izvori su svi tragovi prošlosti. Pisani izvori su tekstovi: povelja (isprava kojom vladar daruje zemlju ili povlastice), zakonik (zbirka zakona), žitije (opis života svetitelja), letopis (beleži događaje po godinama), putopis (opis putovanja, kao kod Marka Pola). Materijalni izvori su građevine i predmeti: crkve i manastiri, utvrđenja, novac, pečati, freske i stećci, kameni nadgrobni spomenici. Srpski srednjovekovni pisani izvori su, na primer, Hilandarska povelja, Žitije Svetog Simeona i Dušanov zakonik iz 1349. godine. Narodne pesme o Kosovskoj bitki su usmeni izvor, jer su vekovima prenošene usmeno, a zapisao ih je tek Vuk Karadžić u XIX veku. Knjiga današnjeg istoričara nije izvor, nego istorijska literatura.
Kako istoričar čita izvore
Pisac izvora može biti pristrasan. Žitija su pisali monasi i ljudi bliski svetitelju, pa ističu vrline, a prećutkuju sukobe. Konstantin Porfirogenit je u X veku pisao o doseljavanju Srba iz VII veka, oko tri veka kasnije, pa nije bio očevidac. Zato istoričar upoređuje izvore i proverava ko je, kada i zašto pisao. Pomažu mu i pomoćne istorijske nauke: numizmatika proučava novac, sfragistika pečate, heraldika grbove, a paleografija stara pisma i rukopise. Knjige su se pre štampe, koja se javlja sredinom XV veka, prepisivale rukom na pergamentu, najčešće u manastirima, pa su manastiri čuvali mnoge rukopise.
Nasleđe srednjeg veka
Iz srednjeg veka potiču univerziteti (Bolonja, Pariz, Oksford), gotičke katedrale sa šiljatim lukovima i vitražima, ćirilica, koju su sastavili učenici Ćirila i Metodija, i manastiri poput Studenice i Hilandara, osnovanog 1198. godine. Tada su nastale i prve države mnogih današnjih naroda, među njima i srpska. Većina ljudi živela je na selu i bavila se zemljoradnjom, vera je prožimala ceo život, a društvo je bilo uređeno po načelima feudalizma.