Osmansko carstvo na vrhuncu moći
Osmansko carstvo bilo je najmoćnije za vreme Sulejmana Veličanstvenog (1520–1566). On je 1521. osvojio Beograd, koji je posle smrti despota Stefana Lazarevića pripao Ugarskoj, i tako otvorio put ka Ugarskoj. Godine 1526. pobedio je Ugarsku kod Mohača, a u narednim decenijama veći deo Ugarske došao je pod osmansku vlast. Godine 1529. opsedao je Beč, prestonicu Habsburgovaca, ali ga nije osvojio. Druga opsada Beča 1683. završila se porazom osmanske vojske, i tada je počeo Bečki rat (1683–1699), u kome su Habsburška monarhija, Poljska i Mletačka republika ratovale protiv Osmanskog carstva. Rat je završen Karlovačkim mirom 1699, kada su Osmanlije izgubile veći deo Ugarske.
Uređenje Osmanskog carstva
Na čelu carstva bio je sultan, a državom je u njegovo ime upravljao veliki vezir. Zvanična vera bila je islam, a pravoslavni, katolici i Jevreji plaćali su posebne poreze. U timarskom sistemu sva zemlja pripadala je sultanu: spahija, konjanik, uživao je prihode sa timara dok je služio u vojsci, a raja, potčinjeni podanici, uglavnom seljaci, obrađivala je zemlju i plaćala poreze. Hrišćanska raja plaćala je harač državi, davala desetak spahiji i bila podvrgnuta danku u krvi, odvođenju dečaka u sultanovu službu, gde su prevođeni u islam i školovani za janičare ili činovnike. Carstvo je bilo podeljeno na sandžake; posle pada Smedereva 1459. nastao je Smederevski sandžak. Kadija je bio sudija. Islamizacija, prelazak u islam, bila je postepen proces koji je trajao vekovima; prelaskom se podanik oslobađao harača i lakše napredovao u službi i društvu.
Pećka patrijaršija i Mehmed-paša Sokolović
Pećka patrijaršija obnovljena je 1557. uz zalaganje Mehmed-paše Sokolovića, tada visokog osmanskog dostojanstvenika, a kasnije velikog vezira. On je kao dečak iz istočne Bosne odveden danakom u krvi. Prvi patrijarh bio je Makarije Sokolović, prema predanju njegov srodnik, a sedište je bilo u Peći. Srbi su tako ponovo dobili zajedničku crkvenu organizaciju, koja je obnavljala crkve i manastire i povezivala ih u različitim delovima carstva. Mehmed-paša Sokolović podigao je i most na Drini u Višegradu, o kome je Ivo Andrić napisao roman „Na Drini ćuprija“. Godine 1594, posle ustanka Srba u Banatu, mošti Svetog Save prenete su po naređenju Sinan-paše iz Mileševe u Beograd i spaljene na Vračaru. Pećka patrijaršija ukinuta je 1766, a njene eparhije potpale su pod Carigradsku patrijaršiju.
Hajduci, uskoci i graničari
Hajduci su se odmetali u šume i planine i napadali osmanske vlasti, trgovce i zakupce poreza; družinu je predvodio harambaša, a zimu su provodili kod jataka, koji su ih skrivali i hranili. Uskoci su bili begunci sa osmanske teritorije koji su prešli na mletačku ili habsburšku stranu i odatle napadali Osmanlije; poznato uskočko uporište bio je Senj. Habsburška monarhija je u XVI veku, kada su Osmanlije posle Mohača izbile na njene granice, počela da organizuje Vojnu krajinu, pogranični pojas za odbranu od Osmanlija. Graničari (krajišnici) su za stalnu vojnu službu dobijali zemlju i bili oslobođeni obaveza prema feudalcima, pa su mnogi Srbi rado prelazili u Vojnu krajinu. Pod Mletačkom republikom bili su Kotor i veći deo Dalmacije, a mnogi Srbi u Dalmaciji i Boki kotorskoj služili su u mletačkoj vojsci protiv Osmanlija.
Velika i Druga seoba Srba
U Bečkom ratu habsburška vojska prodrla je duboko na Balkan, a mnogi Srbi su joj se priključili. Kada se povukla, plašili su se osmanske odmazde, pa su 1690. sa pećkim patrijarhom Arsenijem III Crnojevićem prešli Savu i Dunav i naselili se u Habsburškoj monarhiji, u južnoj Ugarskoj, Sremu i sve do Budima i Sentandreje. To je Velika seoba Srba. Car Leopold I izdao im je privilegije kojima su dobili slobodu pravoslavne vere i pravo da biraju crkvenog poglavara, ali ne i svoju državu. Srbi u Habsburškoj monarhiji imali su Karlovačku mitropoliju sa sedištem u Sremskim Karlovcima. Drugu seobu, tokom austro-turskog rata 1737–1739, predvodio je patrijarh Arsenije IV Jovanović. U lekciji se razlikuju i pojmovi unijaćenje, priznavanje vlasti pape uz zadržavanje pravoslavnog obreda, i pokatoličavanje, potpuni prelazak u katoličku veru sa latinskim obredom.