Osmanska država i prvi prodori na Balkan
Osmanlije su ime dobile po Osmanu, osnivaču dinastije, koji je krajem XIII i početkom XIV veka vladao malom državom u Maloj Aziji. Vladar je nosio titulu sultan i imao neograničenu vlast, a Osmanlije su bili muslimani. Vojsku su činili spahije, konjanici koji su za službu dobijali prihode sa zemlje (timar), i janičari, pešadija i sultanova garda, sastavljena od dečaka iz hrišćanskih porodica uzetih danakom u krvi. Ta vojska bila je brojna, disciplinovana i stalno spremna, dok su balkanske države i velmože bili podeljeni i međusobno zavađeni. Sredinom XIV veka Osmanlije su zauzele Galipolje na Dardanelima (obično se navodi 1354) i odatle kretale u pohode. U Maričkoj bici 1371. pobedile su vojsku braće Mrnjavčević; poginuli su kralj Vukašin i despot Jovan Uglješa, a Osmanlijama se otvorio put dublje u Balkan.
Knez Lazar i Kosovska bitka
Država kneza Lazara iz porodice Hrebeljanović naziva se Moravska Srbija, po reci Moravi; prestonica joj je bio Kruševac, a Lazareva zadužbina je Ravanica. Kosovska bitka odigrala se 1389. godine na Kosovu polju, na Vidovdan, 15. juna po julijanskom kalendaru; zato se Vidovdan danas obeležava 28. juna po gregorijanskom kalendaru. Srpsku vojsku predvodio je knez Lazar, a osmansku sultan Murat I. Pouzdano se zna da su u bici poginula oba vladara, dok izvori iz tog vremena različito opisuju ishod bitke. Sultan je postao Muratov sin Bajazit I. Kneginja Milica, koja je upravljala zemljom u ime maloletnog sina Stefana, i mladi Stefan ubrzo su priznali vlast sultana, pa je Srbija postala osmanski vazal: zadržala je svoje vladare, ali je sultanu plaćala danak i u ratu mu slala vojsku.
Despot Stefan Lazarević i despot Đurađ Branković
Kao sultanov vazal Stefan Lazarević borio se 1402. kod Angore, gde je Timur (Tamerlan) porazio i zarobio Bajazita I. Na povratku je od vizantijskog cara dobio titulu despota, pa se njegova država naziva Srpska despotovina. Posle Angore Bajazitovi sinovi su godinama ratovali oko prestola, a Stefan je slabljenje Osmanske države iskoristio da učvrsti i uredi svoju. Kao vazal ugarskog kralja dobio je Beograd i učinio ga prestonicom. Podigao je Manasiju i napisao „Slovo ljubve“, a najbogatiji rudnik Despotovine bilo je Novo Brdo. Nasledio ga je sestrić Đurađ Branković. Pošto je Beograd posle Stefanove smrti vraćen Ugarskoj, Đurađ je na Dunavu podigao novu prestonicu, Smederevo, čija je tvrđava završena 1430. Ćerku Maru udao je za sultana Murata II, da bi očuvao mir; sultanija Mara je i kasnije posredovala u pregovorima i pomagala manastire. Sultan Mehmed II Osvajač osvojio je 1453. Carigrad, čime je prestalo da postoji Vizantijsko carstvo, a padom Smedereva 1459. prestala je da postoji Srpska despotovina.
Bosna, Hercegovina, Zeta i seobe u Ugarsku
Bosansko kraljevstvo palo je 1463, a Hercegovina posle Bosne, osamdesetih godina XV veka. Zetom su posle smrti cara Dušana vladali Balšići, a u drugoj polovini XV veka Crnojevići. Ivan Crnojević preneo je sedište na Cetinje, a Đurađ Crnojević osnovao je Obodsku štampariju, u kojoj je 1494. štampan Oktoih prvoglasnik, jedna od najstarijih štampanih knjiga na ćirilici. Zeta je pala krajem XV veka. U Albaniji je otpor Osmanlijama decenijama predvodio Đurađ Kastriot Skenderbeg. Pred osmanskim osvajanjima mnogi Srbi prešli su preko Save i Dunava u Ugarsku i naselili se u Sremu, Banatu i Bačkoj, gde su im ugarski kraljevi davali zemlju za vojnu službu.
Istorija i legenda
Posle Kosovske bitke nastala je Kosovska legenda: predanja, epske narodne pesme i crkveni spisi u kojima se istorijski događaji mešaju sa izmišljenim pričama. Prema predanju, sultana Murata I ubio je Miloš Obilić; izvori iz vremena bitke beleže da je sultana ubio jedan vitez, ali ga ne imenuju. Prema predanju, Vuk Branković je izdao kneza Lazara, ali izvori iz tog doba to ne potvrđuju, a Vuk je i posle bitke ratovao protiv Osmanlija. Prema legendi, Lazar je pred bitku izabrao carstvo nebesko; to je verska i moralna poruka legende, a ne istorijski zapis. Slično je i sa Kraljevićem Markom: u narodnim pesmama on je junak ogromne snage, a istorijski kralj Marko, sin kralja Vukašina, bio je osmanski vazal i poginuo je 1395. u bici na Rovinama.