Industrijsko doba i istorijski izvori — istorija za 7. razred

Gradivo za 7. razred

U 7. razredu uči se razdoblje od industrijske revolucije, koja je počela u Engleskoj u drugoj polovini XVIII veka, do kraja Prvog svetskog rata 1918. godine. To je doba velikih privrednih i političkih promena: mašine zamenjuju ručni rad, gradovi rastu, nastaju građanska i radnička klasa, a mnoge države dobijaju ustave. Uvodna lekcija objašnjava kada i gde se to razdoblje odvija i iz kojih izvora ga upoznajemo.

Na ovoj strani ukratko obnavljaš gradivo, a zatim vežbaš u kvizu. Tamo razvrstavaš izvore na pisane, vizuelne, audio i materijalne, prepoznaješ propagandu i pristrasnost, čitaš kartu, tabelu i grafikon, određuješ vekove i računaš razmake između godina.

Učitavanje lokalnog napretka...
Nauči kroz epizode 15 kratkih epizoda · oko 11 min · pa onda kviz
Vežbaj industrijsko doba i izvore →

Zašto vežbati uvod u 7. razred na Spremku

Uvodna lekcija izgleda lako, ali na testovima se često greši: kom veku pripada 1900, po čemu se dnevnik razlikuje od memoara, gde se čuva film, a gde uniforma i kako se prepoznaje propaganda. U kvizu razvrstavaš izvore, čitaš prepričane odlomke, tabelu sa brojem fabrika i istorijsku kartu i računaš razmake između godina. Kviz prati gradivo 7. razreda, uz svaki odgovor dobijaš objašnjenje na srpskom, a besplatan je i bez registracije.

Gradivo i objašnjenje

Doba industrije i revolucija

Industrijska revolucija znači prelazak sa ručne na mašinsku proizvodnju: umesto radionica i manufaktura nastaju fabrike. Iz Engleske se u XIX veku širi na druge zemlje Evrope i na SAD. Kraj XVIII i prva polovina XIX veka često se nazivaju „doba revolucija“, jer su tada uz industrijsku revoluciju izbile i političke revolucije: američka, francuska, srpska i revolucije 1848/49. Razdoblje od 1789. do 1918. obuhvata delove tri veka: kraj XVIII, ceo XIX i početak XX veka. Istorija ovog doba nije samo evropska, jer su evropske sile držale kolonije u Africi i Aziji, a SAD su postale nova sila. Iz istorije srpskog naroda u ovo razdoblje spadaju, na primer, Prvi srpski ustanak 1804. i Berlinski kongres 1878. godine.

Moderno društvo

Građansku klasu čine vlasnici fabrika, banaka i trgovina, ali i lekari, advokati i drugi obrazovani ljudi u gradovima. Radnička klasa nastaje sa fabrikama: radnici ne poseduju mašine, nego rade za nadnicu. Seljaci odlaze u gradove tražeći posao, pa gradovi brzo rastu; to se zove urbanizacija. Revolucije i reforme ukidaju feudalne povlastice i kmetstvo, pa plemstvo postepeno gubi moć. Države dobijaju ustave, najviše zakone koji uređuju vlast i prava građana, a zakone donosi izabrana skupština (parlament). Ustavnost znači da i vladar mora da poštuje ustav i zakone. Srbija je u tom periodu ipak ostala pretežno seoska zemlja.

Vrste istorijskih izvora

Pisani izvori su ustavi, zakoni, proglasi, novine, pisma, dnevnici i memoari. Dnevnik se piše u vreme događaja, a memoari kasnije, po sećanju, često posle mnogo godina. Vizuelni izvori su fotografija, plakat, karikatura i slika, a audio izvori, kao zvučni snimak govora, postoje tek od druge polovine XIX veka. Fotografija je nastala u prvoj polovini XIX veka, a film, koji prvi put beleži pokret, krajem XIX veka (braća Limijer, 1895). Materijalni izvori su predmeti, na primer puška ili uniforma iz Prvog svetskog rata ili parna mašina. Dokumente čuva arhiv, predmete muzej, a filmove kinoteka. Koliko je zemlja imala stanovnika najpouzdanije pokazuje popis stanovništva.

Pristrasnost, propaganda i karte

Pristrasan izvor jednu stranu prikazuje povoljnije od druge. Propaganda je smišljeno širenje ideja da bi se uticalo na ljude: jednostrana je, preuveličava i poziva na akciju, kao ratni plakati koji pozivaju na prijavu u vojsku. Stereotip je uprošćena predstava o nekoj grupi ljudi, a cenzura je zabrana objavljivanja onoga što vlast ne želi. I fotograf bira kadar, a i zvanični dokumenti mogu biti pristrasni. Zato istoričar pita ko je, kada i s kojim ciljem napravio izvor i upoređuje ga sa drugim izvorima. Na istorijskoj karti Evrope iz 1914. vide se države koje danas ne postoje, kao Austrougarska, koja se raspala 1918. Legenda karte objašnjava znakove i boje, linijski grafikon pokazuje promenu kroz vreme, a kružni delove jedne celine.

Ključni pojmovi

Urbanizacija

Rast gradova i broja ljudi koji u njima žive; podstakle su je fabrike, koje su zapošljavale ljude sa sela.

Memoari

Sećanja koja učesnik događaja zapiše kasnije; vredan pisani izvor koji se mora proveravati, jer pisac može da ulepša svoju ulogu.

Karikatura

Šaljiv crtež koji namerno preuveličava; ne pokazuje kako je nešto zaista izgledalo, nego kako je deo javnosti gledao na događaj.

Propaganda

Smišljeno širenje poruka i slika radi uticaja na mišljenje ljudi; obično prikazuje samo jednu stranu.

Najčešće greške

Pokreni kviz → Pogledaj povezane oblasti

Sledeći korak

Posle kratkog ponavljanja pokreni kviz, a zatim nastavi kroz povezane oblasti ili se vrati na razredni pregled.

Pokreni kviz Istorija za osnovce 7. razred

Česta pitanja

Koje razdoblje se uči iz istorije u 7. razredu?

Od industrijske revolucije, koja je počela u Engleskoj u drugoj polovini XVIII veka, do kraja Prvog svetskog rata 1918. godine. U to razdoblje spadaju i francuska revolucija 1789, Prvi srpski ustanak 1804. i Berlinski kongres 1878.

Koja je razlika između vizuelnih i audio izvora?

Vizuelni izvori se gledaju: fotografija, plakat, karikatura, slika. Audio izvori se slušaju: zvučni snimak govora, pesme ili muzike. Audio izvori postoje tek od druge polovine XIX veka, kada je izumljeno snimanje zvuka.

Zašto je propagandni plakat koristan izvor ako ne prikazuje događaje verno?

Plakat ne govori kako se rat zaista odvijao, ali pokazuje šta je vlast želela da ljudi misle i rade i koje je poruke, slike i stereotipe koristila. Zato je vredan izvor, uz proveru u drugim izvorima.

Pokreni kviz →