Podela instrumenata i udaraljke — muzička kultura za 5. razred

Gradivo za 5. razred

Udaraljke se smatraju najstarijom grupom instrumenata: da bi nastao zvuk, bilo je dovoljno udariti kamen o kamen ili štap po razapetoj koži. U 5. razredu uči se kako se instrumenti razvrstavaju u grupe, kako su se udaraljke razvijale, po čemu se ritmičke razlikuju od melodijskih i koje udaraljke se sviraju u orkestru, u školi i u narodnoj muzici.

Na ovoj strani ukratko obnavljaš gradivo, a zatim vežbaš u kvizu. Tamo razvrstavaš instrumente po načinu nastanka zvuka, odlučuješ da li je udaraljka ritmička ili melodijska, povezuješ opis sa instrumentom i biraš udaraljku za određenu priliku. Kviz je samo tekstualan: sviranje na Orfovim instrumentima ostaje na času.

Učitavanje lokalnog napretka...
Vežbaj podelu instrumenata i udaraljke →

Zašto vežbati udaraljke na Spremku

Ovde je najviše zamki: grupa po materijalu umesto po nastanku zvuka, timpani kao „ritmički“ bubanj, triangl kao „melodijski“ jer zvoni, čelesta među udaraljkama. U kvizu razvrstavaš instrumente na udaraljke, duvačke i žičane, odlučuješ šta kod koje udaraljke treperi, povezuješ priliku sa udaraljkom i rešavaš kratke zadatke sa brojem udaraca u taktu. Kviz prati gradivo 5. razreda, uz svaki odgovor dobijaš objašnjenje na srpskom, a besplatan je i bez registracije.

Gradivo i objašnjenje

Podela instrumenata po načinu nastanka zvuka

Instrumenti se u školi dele po načinu na koji nastaje zvuk, a ne po materijalu. Kod udaraljki zvuk nastaje udarcem, tresenjem ili struganjem. Kod duvačkih instrumenata treperi vazduh koji izvođač uduvava, kao kod frule ili trube. Kod žičanih instrumenata treperi zategnuta žica, koja se trza ili po kojoj se prevlači gudalo. Zato su činele udaraljka, a truba duvački instrument, iako su oba od metala, a ksilofon i metalofon su oba udaraljke, iako je jedan od drveta, a drugi od metala. Pre svakog izrađenog instrumenta čovek je koristio telo: pljesak, tapšanje po kolenima, pucketanje prstima i topot. Udaraljke su se razvijale od predmeta iz prirode preko bubnja od kože do metalnih udaraljki, koje su nastale tek kada su ljudi naučili da obrađuju metal.

Ritmičke i melodijske udaraljke

Ritmičke udaraljke nemaju određenu visinu tona, pa služe za ritam: doboš, veliki bubanj, triangl, činele, def, marakas, kastanjete, štapići i drveni blok. Melodijske udaraljke proizvode tonove određene visine, pa se na njima može odsvirati melodija: ksilofon ima drvene pločice, metalofon i zvončići metalne, a sviraju se maljicama. Kraća pločica daje viši ton. Timpani su bubnjevi u obliku kotla, ali se štimuju na određene tonove, pa su melodijska udaraljka; timpanista pedalom zateže ili opušta kožu i tako menja visinu tona. Kod bubnjeva treperi zategnuta koža (opna), a kod triangla, činela i ksilofona samo telo instrumenta. Jačinom udarca izvođač menja dinamiku, a dug zvuk bubnja dobija brzim ponavljanjem udaraca, tremolom. Čelesta ima metalne pločice, ali se svira preko dirki, pa spada u instrumente sa dirkama.

Orfov instrumentarij i udaraljke oko nas

Orfov instrumentarij je skup jednostavnih ritmičkih i melodijskih udaraljki za muziciranje dece u školi: ksilofoni, metalofoni, zvončići, triangl, štapići, def i bubnjići. Ime je dobio po Karlu Orfu, nemačkom kompozitoru i pedagogu 20. veka i autoru kantate „Karmina Burana“, koji je verovao da deca muziku najbolje uče svirajući. Pločice se mogu skinuti, pa ostaju samo tonovi potrebni za pesmu. Udaraljke se biraju prema prilici: vojni marš prate doboš i truba, a u južnoj i istočnoj Srbiji uz zurlu na svadbama i saborima svira tapan, veliki dvostrani bubanj koji se udara maljicom i prutom. Darabuka i def su takođe narodne udaraljke. U simfonijskom orkestru udaraljke su u zadnjem delu, a u „Igri sabljama“ Arama Hačaturjana oštru melodiju svira ksilofon.

Ključni pojmovi

Ritmička udaraljka

Udaraljka bez određene visine tona koja služi za ritam, na primer triangl, doboš ili marakas.

Melodijska udaraljka

Udaraljka sa tonovima određene visine na kojoj se može svirati melodija, na primer ksilofon, metalofon ili zvončići.

Timpani

Bubnjevi u obliku kotla presvučeni kožom koji se štimuju na određene tonove, pa su melodijska udaraljka.

Orfov instrumentarij

Skup jednostavnih ritmičkih i melodijskih udaraljki za muziciranje dece u školi, nazvan po Karlu Orfu.

Najčešće greške

Pokreni kviz → Pogledaj povezane oblasti

Sledeći korak

Posle kratkog ponavljanja pokreni kviz, a zatim nastavi kroz povezane oblasti ili se vrati na razredni pregled.

Pokreni kviz Muzička kultura za osnovce 5. razred

Česta pitanja

Koja je razlika između ritmičkih i melodijskih udaraljki?

Melodijske udaraljke, kao ksilofon, metalofon, zvončići i timpani, daju tonove određene visine, pa se na njima može svirati melodija. Ritmičke udaraljke, kao doboš, triangl, činele i marakas, nemaju određenu visinu tona i služe za ritam.

Zašto su timpani melodijska udaraljka?

Timpani su bubnjevi, ali se zatezanjem ili opuštanjem kože štimuju na određene tonove. Zato imaju određenu visinu tona i ubrajaju se u melodijske udaraljke, za razliku od doboša i velikog bubnja.

Šta je Orfov instrumentarij?

To je skup jednostavnih udaraljki za školsko muziciranje: ksilofoni, metalofoni, zvončići, triangl, štapići, def i drugi. Osmislio ga je Karl Orf, nemački kompozitor i pedagog 20. veka, da bi deca muziku učila svirajući.

Pokreni kviz →