Zavičaj i njegove odlike
Zavičaj je kraj u kome je čovek rođen ili živi i sa kojim je povezan poreklom, sećanjima i svakodnevnim životom. Uži zavičaj je mesto ili opština u kojoj učenik živi, a širi zavičaj veći kraj, regionalna celina kojoj to mesto pripada. Zavičaj nema zvanične granice kao država, pa se kao granica najčešće uzima granica opštine ili neke prirodne celine. Geografija zavičaja proučava prirodne odlike (reljef, klimu, vode, zemljište, živi svet) i društvene odlike (stanovništvo, naselja, privredu, saobraćaj) i posmatra ih zajedno, jer priroda utiče na ljude, a ljudi menjaju prirodu. Matematičko-geografski položaj zavičaja određuje se geografskom širinom i dužinom, a saobraćajno-geografski pokazuje koliko je kraj povezan putevima, prugama i rekama. Ravnica sa plodnim zemljištem i vodom pogoduje ratarstvu, a strmi kraj sa pašnjacima i oštrom zimom stočarstvu. Zavičaj se čuva pošumljavanjem ogoljenih padina, uklanjanjem divljih deponija i obnovom spomenika kulture.
Kako se istražuje zavičaj
Terenski rad su posmatranje, merenje i razgovori na licu mesta. Anketa je upitnik koji popunjava veći broj ljudi, a intervju razgovor sa jednom osobom po pripremljenim pitanjima — na primer sa najstarijim meštanima, kada treba saznati kako je selo nekada izgledalo. Temperatura se meri termometrom, padavine kišomerom, a strane sveta određuju se kompasom. Gotove podatke daju drugi: o broju stanovnika po popisima Republički zavod za statistiku, a višegodišnje podatke o temperaturi i padavinama meteorološke stanice. Istraživački projekat počinje određivanjem teme, cilja i hipoteze — pretpostavke koju istraživanje proverava. Zatim se prikupljaju podaci, obrađuju u tabelama i grafikonima, a na kraju se prikazuju rezultati i izvodi zaključak. Promena broja stanovnika najpreglednije se prikazuje grafikonom, a jedna odabrana pojava tematskom kartom. Pre ankete ili fotografisanja tuđeg imanja treba objasniti svrhu istraživanja i zatražiti saglasnost. Zaključak iz ankete važi samo za ispitanu grupu ako je uzorak mali.
Vojvodina, Šumadija i Pomoravlje
Regija je deo prostora sa zajedničkim odlikama, po kojima se razlikuje od okoline, a regionalizacija je podela prostora na regije. Centar regije je grad čije škole, bolnice i poslove koristi okolina. Vojvodina zauzima sever Srbije i najvećim delom pripada Panonskoj niziji; administrativni centar AP Vojvodine je Novi Sad. Bačka je između Dunava i Tise, Srem između Dunava i Save, a Banat istočno od Tise, do granice sa Rumunijom. Fruška gora je u Sremu, Vršac i Vršačke planine i Deliblatska peščara u Banatu, a Palićko jezero kod Subotice, na severu Bačke. Vojvodinu zbog ratarstva zovu žitnicom Srbije. Šumadija, u središtu Srbije, ime je dobila po gustim šumama koje su je nekada pokrivale; brežuljkasta je, sa niskim planinama kao što su Rudnik i Bukulja, poznata po šljivi, a centar joj je Kragujevac. U Pomoravlju, u dolini Velike Morave, leže Jagodina, Ćuprija i Paraćin, a dolinom prolazi glavni put sever–jug, Koridor 10.
Zapadna, istočna i jugoistočna Srbija i Raška
Zapadnoj Srbiji pripadaju Mačva, plodna ravnica oko Šapca, i Podrinje; u ovom delu Srbije su i Valjevo na Kolubari i Užice. Na Zlatiboru i Tari razvijeni su turizam i stočarstvo, a okolina Arilja poznata je po malini. Istočna Srbija većinom pripada Karpatsko-balkanskim planinama; Bor i Majdanpek poznati su po rudnicima bakra, Timočka krajina dobila je ime po reci Timok, na kojoj leži Zaječar, a Negotinska krajina na krajnjem istoku poznata je po vinogradarstvu. Glavni centar jugoistočne Srbije je Niš na Nišavi; Grdelička klisura Južne Morave povezuje Vranjsku i Leskovačku kotlinu, a Pčinja na krajnjem jugu pripada egejskom slivu. Raška je na jugozapadu Srbije, a ime je dobila po reci Raški i srednjovekovnoj državi čije je središte bio Ras. U njoj su Novi Pazar, ostaci Starog Rasa i visoravan Pešter, na kojoj se stanovnici pretežno bave stočarstvom, naročito ovčarstvom.