Jugoslovenska ideja
Pristalice jugoslovenske ideje isticale su srodnost jezika i zajedničko slovensko poreklo Srba, Hrvata i Slovenaca, iako su se oni razlikovali po veri i pismu. U Hrvatskoj je kulturno jedinstvo Južnih Slovena u prvoj polovini XIX veka zagovarao ilirski pokret Ljudevita Gaja, a kasnije biskup Josip Juraj Štrosmajer. Do kraja Prvog svetskog rata Hrvati i Slovenci, kao i veliki broj Srba, živeli su u Austrougarskoj, a Kraljevina Srbija bila je samostalna država. Političari Južnih Slovena pozivali su se na pravo naroda na samoopredeljenje, koje je 1918. isticao i američki predsednik Vilson. Svi nosioci ujedinjenja hteli su zajedničku državu, ali su se razlikovali po tome kako da bude uređena: centralistički, sa upravom iz jednog središta, ili federalistički, sa jedinicama koje imaju svoju vlast.
Niška deklaracija i Jugoslovenski odbor
Na početku rata srpska vlada i Narodna skupština prešle su iz Beograda, koji je bio na samoj granici, u Niš. Tu je u decembru 1914. doneta Niška deklaracija, kojom je Srbija objavila da je njen ratni cilj oslobođenje i ujedinjenje Srba, Hrvata i Slovenaca. Deklaracija je objavila cilj, ali nije proglasila državu. Predsednik vlade bio je Nikola Pašić. Godine 1915. osnovan je Jugoslovenski odbor, sa sedištem u Londonu i Antom Trumbićem, političarem iz Dalmacije, na čelu. Činili su ga političari Južnih Slovena iz Austrougarske koji su tokom rata emigrirali u zemlje Antante. Cilj odbora bio je da se južnoslovenske zemlje odvoje od Austrougarske i ujedine sa Srbijom. Nije imao vojsku ni državu, pa je delovao propagandom i pregovorima kod vlada Antante. Uznemirio ga je tajni Londonski ugovor iz 1915, kojim je Antanta Italiji, za ulazak u rat, obećala delove Istre i Dalmacije.
Krfska deklaracija (1917)
Posle povlačenja preko Albanije srpska vlada i vojska prebačene su 1916. na grčko ostrvo Krf u Jonskom moru. Tamo su u leto 1917. srpska vlada i Jugoslovenski odbor postigli dogovor o budućoj državi, a Krfsku deklaraciju potpisali su Nikola Pašić i Ante Trumbić. Deklaracija je Srbe, Hrvate i Slovence nazvala „troimenim narodom“, jednim narodom sa tri imena, što je bilo shvatanje tadašnjih političara. Predvidela je da država bude ustavna, demokratska i parlamentarna monarhija sa dinastijom Karađorđević i da se zove Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca. Proglasila je ravnopravnost tri imena i tri zastave, pravoslavne, katoličke i islamske vere i ćirilice i latinice. Ustav je trebalo da donese Ustavotvorna skupština izabrana opštim i tajnim glasanjem. Unutrašnje uređenje, centralističko ili federalističko, deklaracija je prepustila toj skupštini, pa je oko njega posle 1918. bilo mnogo sporova.
Država SHS, Ženevska konferencija i 1. decembar 1918.
Posle proboja Solunskog fronta u septembru 1918. srpska i savezničke vojske oslobodile su Srbiju. Početkom oktobra 1918. u Zagrebu je osnovano Narodno veće Slovenaca, Hrvata i Srba, predstavništvo Južnih Slovena iz Austrougarske, čiji je predsednik bio Anton Korošec. Krajem oktobra proglašena je Država Slovenaca, Hrvata i Srba, koja je raskinula veze sa Austrougarskom i obuhvatala slovenačke zemlje, Hrvatsku i Slavoniju, Dalmaciju i Bosnu i Hercegovinu. Nije bila međunarodno priznata i nije imala jaku vojsku, a italijanska vojska ulazila je na istočnu obalu Jadrana, pa je Narodno veće oslonac tražilo u Srbiji. Početkom novembra 1918. u Ženevi su se sastali predstavnici srpske vlade, Narodnog veća i Jugoslovenskog odbora i dogovorili zajedničku državu uz privremeno očuvanje obe vlade, ali taj dogovor nije sproveden. Krajem novembra Velika narodna skupština u Novom Sadu odlučila je da se Banat, Bačka i Baranja prisajedine Kraljevini Srbiji. Dana 1. decembra 1918. delegacija Narodnog veća pročitala je u Beogradu adresu o ujedinjenju, a regent Aleksandar Karađorđević proglasio je Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca. Kralj je bio Petar I, koji je zbog bolesti još 1914. preneo vlast na sina. SAD, Velika Britanija i Francuska priznale su novu državu 1919, za vreme Pariske mirovne konferencije. Granice su određene ugovorima u Sen Žermenu (sa Austrijom), Neju (sa Bugarskom) i Trijanonu (sa Mađarskom), a Rapalskim ugovorom 1920. granica sa Italijom: Italija je dobila Istru, Zadar i nekoliko ostrva, a Rijeka je postala slobodna država.